Nguồn gốc Mă Lai của dân tộc Việt Nam

B́nh-nguyên Lộc

Chương VIII
Thượng Việt, người Mường và Tô-tem Lạc Việt

 

Trong lănh thổ ta có hai dân tộc chưa được khoa học biết đích xác, đó là Thượng Việt và người Mường, trong khi Lôlô, Mán Tiền, Mán Đại bản ǵ cũng được biết chắc họ thuộc chủng nào.

Ta cứ tưởng Thượng Việt gồm nhiều dân tộc: Sơ Đăng, Bà Na, Ra Đê, v.v. nhưng sự thật th́ họ chỉ là các bộ lạc của một dân tộc độc nhứt, thế nên chúng tôi mới nói là có 2 dân tộc chưa được biết, mà trong đó có người Thượng. Không giải thích dài ḍng, e sẽ bị cho là sai v́ ai cũng tưởng trên Cao nguyên có hai ba chục dân tộc.

Ai cũng nóng ḷng muốn biết hai dân tộc ấy thuộc chủng nào và đợt nào của chủng nào, nhưng chúng tôi phải đợi tới chương nầy mới đếm xỉa đến hai thứ đồng bào ấy được.

Chúng tôi gọi họ là đồng bào là gọi đúng 100% chớ không phải là mị dân đâu, v́ khoa học đă nh́n nhận rằng đồng bào Thượng là Indonésien từ nửa thế kỷ nay, tại thiên hạ cứ ngỡ Anh Đô Nê là Mọi. Nay biết rằng Anh Đô Nê là Mă Lai, mà chúng tôi vừa chứng minh rằng Việt Nam là Mă Lai th́ họ với ta là đồng bào rồi vậy.

Ta cần biết Thượng Việt ngày nay, xem họ là ai, có phải là Cao Miên như các ông Tây đă nói hay không?

Các ông Tây thấy danh từ của ai mà giống Cao Miên, đều cứ nhắm mắt nói càn là họ vay mượn của Cao Miên (như khi nói về ngôn ngữ Việt) hoặc họ là phụ chi của Cao Miên, chỉ v́ các ông không biết chủng Mă Lai ở Đông Nam Á có 2 đợt, mà đợt I có ngôn ngữ giống nhau hết thảy. Các ông chỉ biết có Cao Miên và tôn Cao Miên làm bực thầy v́ thấy Cao Miên có đền Angkor. Chúng tôi sẽ chứng minh rằng không phải người Cao Miên đă xây cất đền Angkor đâu mà tưởng họ là thầy của tất cả.

Ngay trong các biểu đối chiếu, quư vị đă thấy rằng có rất nhiều danh từ mà Thượng và ta đều có, trong khi đó th́ Cao Miên không có. Nhưng các biểu đối chiếu ấy không nói lên được ǵ cho nhiều. Phải biết trọn ngôn ngữ Cao Miên và Thượng, mới thấy rằng quả thật họ gần Việt Nam hơn Cao Miên, mà gần một cách lớn lao, to tát, trong khi giữa họ và Cao Miên không có núi cao, c̣n giữa họ và ta có Trường Sơn, th́ họ là ai, đă rơ rồi.

Trên thế giới, chỉ có hai người Pháp là biết rằng Thượng Việt là Mă Lai chớ không phải Cao Miên (mặc dầu Cao Miên cũng là Mă Lai). Đó là hai ông Antoine Cabaton, giáo sư Mă ngữ tại Trường Ngôn ngữ Á Đông ở Ba Lê, và ông Louis Charles Damais, một nhà bác học về Mă Lai học. Nhưng ông thứ nhứt không được ai nghe, ông thứ nh́ chưa kịp viết ǵ hết về người Thượng rồi qua đời năm 1966.

Ông A. Cabaton đă thấy rằng căn bản ngôn ngữ của người Thượng là Mă Lai ngữ, đă sắp loại nhóm Thượng nào bị Cao Miên hóa ít hay nhiều, bằng vào sự xâm nhập của danh từ Cao Miên vào ngôn ngữ của họ. Như vậy th́ quá rơ, không hiểu sao mà ai cũng bất kể đến tác giả quyển tự điển Pháp - Chàm ấy hết.

Nhưng biết Thượng Việt là Mă Lai cũng chưa đủ, c̣n phải biết rằng họ là Mă Lai đợt I hay đợt II mới là chính xác hơn. Điều nầy th́ ai cũng có thể biết bằng cách dựa vào ngôn ngữ. Người Gia Rai và người Ra Đê nhứt định là Mă Lai đợt II. Tất cả các nhóm khác là Mă Lai đợt I v́ họ dùng danh từ Mă Lai đợt I mà có hai nhóm rất gần ta, gần khít nút là Khả Lá Vàng v́ ta hiểu được một câu nói của họ, kế đó là người Mạ mà chúng tôi đă nghiên cứu loại từ Con và Cái được, nhờ ngôn ngữ của họ. Và điều thứ ba mà ta cần biết là bọn đợt I từ Trung Việt lên Cao nguyên, hay từ Cao Miên sang Cao nguyên.

Nếu chứng minh được điều đó th́ các thuyết của Tây về Thượng Việt sai hết, các ông Tây cho rằng Thượng Việt là một phụ chủng Cao Miên, mà như vậy, họ phải từ Cao Miên sang Cao nguyên.

Chứng minh được điều đó th́ cổ sử Chiêm Thành sẽ rơ ràng hơn. Người Chiêm Thành, cứ bằng vào ngôn ngữ của họ, là Mă Lai hỗn hợp y hệt như Việt Nam. Nhưng yếu tố Mă Lai đợt I do đâu mà có, phải chăng là họ đến sau, đánh đuổi người Thượng lên Cao nguyên, nhưng đánh đuổi không hết, v́ thế nên vốn là Mă Lai đợt II, họ lại dùng đến 30 phần trăm danh từ của Mă Lai đợt I, chính v́ chủ của đất cũ là Thượng Việt không đi hết mà có ở lại để sống chung với họ, biến thành Chàm.

Cổ sử Chiêm Thành không được các ông Tây biết rơ, họ nói rất sai là người Chàm từ vùng Đa Đảo di cư tới Trung Việt trong khi người Chàm chỉ ở Hoa Nam, tới Trung Việt một lượt với người Mường tới Bắc Việt.

Bằng chứng mà chúng tôi đưa ra là danh từ Đàn Bà.

Đa Đảo:      Wahinê

Mă Lai:       Wanita

Chàm:         Càmay

Việt:            Mái, Cái :

Nếu Chàm là Đa Đảo, họ đă nói Wanita hoặc Whinê, chớ không làm sao mà nói Càmay được. Ngôn ngữ Đa Đảo chỉ là Mă Lai đợt II + ngôn ngữ Mê-la-nê, trong khi đó th́ Chàm ngữ là một phụ ngữ của Mă Lai đợt II, không có yếu tố Đa Đảo nào hết.

Khi viết sử cho Chiêm Thành th́ các ông Tây chưa hay biết rằng có Mă Lai đợt I, đợt II ǵ cả, nên các ông rất mù mờ về buổi đầu của dân Chàm, không biết họ từ đâu đến Trung Việt, và đến vào thời nào.

Các ông nói đến thổ trước bị Chàm đánh đuổi chạy lên rừng, mà không biết thổ trước ấy là ai, tức là đoán ṃ rồi đây.

Chứng tích dưới đây cho thấy Thượng Việt là Mă Lai, chớ không phải Cao Miên, mặc dầu Cao Miên cũng là Mă Lai, nhưng Mă Lai loại khác, không thuộc loại di cư bằng đường biển.

Năm 1949, phu Công chánh đă đào gặp tại một công trường ở Darlac những cổ vật bằng đá mài đồng tuổi với cổ vật Bắc Sơn. Nhà tiền sử học A. Schaeffaer nhận diện được đó là một nhạc khí bằng đá mà âm thanh giống nhạc khí đồng của Mă Lai, và khác với nhạc khí bằng ngọc thạch của Tàu.

Đó là một bằng chứng Thượng Việt là Mă Lai đợt I v́ Mă Lai đợt II chỉ mới tới khoảng 500 năm trước Tây lịch th́ không sao mà có cổ vật 5.000 năm được.

Có thể nào mà họ từ Đông Ấn Độ sang Cao nguyên Việt Nam, trước Cao Miên chăng? Không. Cái bọn Mă Lai Lạc bộ Chuy không có chế tạo nhạc khí bằng đá. Và nếu người Thượng đă từ Đông Ấn Độ sang th́ họ ở lại đất Cao Miên nay là đất ph́ nhiêu chớ không dại mà lên Cao nguyên ta là nơi khí hậu xấu, đất lại cũng không tốt ǵ. Đất của người Sơ Đăng, toàn đá núi, năm nào họ cũng đói kém nhiều tháng, họ không có điên dại mà không định cư ở Cao Miên nầy, đi t́m một sự khốn khổ như vậy. Họ cũng không thể bị Phù Nam hay Cao Miên đánh đuổi về sau v́ họ rất giỏi và hiếu chiến, hai thứ dân kia, vào thuở ấy có bị họ đàn áp th́ có chớ không thể bị họ đánh đuổi.

Đất Cao Miên xưa, tức Trung Lào, hay Cao Miên nay ǵ cũng ph́ nhiêu và có khí hậu tốt hơn đất Cao nguyên cả.

Vậy nếu họ là Cao Miên th́ họ đă không sang Cao nguyên v́ Cao Miên xưa hay nay ǵ cũng thừa đất chớ không thiếu đất tốt.

Bằng như họ cũng là bạn cùng đường với Cao Miên, chớ không là Cao Miên, họ cũng ở lại xứ Cao Miên với người Cao Miên v́ người Cao Miên không có đánh đuổi họ, bằng chứng là người Pnong vẫn ở lại được trong lănh thổ Cao Miên mà không bị đánh đuổi.

Tưởng lối suy luận của chúng tôi, khó ḷng mà bác được, v́ dân Cao Miên thuở xưa rất ít, họ chỉ van lạy người đồng chủng ở lại với họ để lập quốc, chớ không thể đánh đuổi ai hết.

Và ta cứ ngắm một người Thượng, bất cứ nhóm nào. Sơ Đăng, Ra Đê, Mạ mà xem, th́ ta thấy rơ ràng là người Thượng rừng rú lại xinh đẹp hơn Cao Miên thị thành nhiều lắm. Sao phụ chi lại bảnh hơn chánh chi?

Ta chỉ có thể hiểu rằng người Thượng là Mă Lai đợt I di cư bằng đường biển, cùng lúc với ta và chiếm địa bàn Trung Việt v́ địa bàn Bắc Việt đă bị ta chiếm rồi.

Sử Chiêm Thành nói rằng Chàm đă đánh đuổi thổ dân ở Trung Việt rồi lập quốc ở đó. Nhưng không có một ai mà biết thổ dân đó là ai cả, và rồi họ đi đâu.

Khi mà ta biết được rằng người Chàm là Mă Lai đợt II th́ ta phải hiểu rằng thổ dân ấy là Thượng Việt, chớ không c̣n ai vào đó nữa cả.

Dựa vào nhạc khí thời Bắc Sơn ở Darlac, ta kết luận được rằng Thượng Việt làm chủ Trung Việt và Cao nguyên rất lâu đời, chớ không phải chỉ làm chủ Trung Việt mà thôi. Sở dĩ chưa t́m được dấu vết của Mă Lai đợt I ở Trung Việt v́ các nhà đào bới Pháp, bận say mê đất Chiêm Thành, không có đào bới ǵ hết ở Trung Việt một cách đáng kể. Tuy nhiên, họ đă có gặp dấu vết Mă Lai đợt I ở lộ thiên mà không dè.

Đó là dấu vết Tam Ṭa. Trạm Tam Ṭa không thể là dấu tích của đợt II v́ chỉ có đồ đá mài mà không có dụng cụ canh nông, cũng không thể là dấu tích của hai chủng Mê-la-nê và Nêgrito v́ hai chủng đó một quá kém cỏi, trên thế giới, nơi nào họ cũng không tiến lên đá mài được, đó là chủng Négrito, c̣n chủng Mê-la-nê th́ riêng ở Việt Nam, chưa tiến lên thời đại đá mài.

Chỉ có một nhóm người mới có thể là tác giả của những cổ vật Tam Ṭa, đó là Mă Lai đợt I. Nhạc khí Darlac và đồ đá mài Tam Ṭa, tuy chỉ là hai dấu vết nghèo nàn, nhưng đủ sức vẽ ra được lộ tŕnh của Mă Lai đợt I.

Darlac là địa bàn của Mă Lai đợt I, nhưng ngày nay nó lại là địa bàn của người Ra Đê tức Mă Lai đợt II. Thấy quá rơ rằng Chàm, chẳng những đánh đuổi Mă Lai đợt I lên núi rừng, lại c̣n rượt theo họ nữa, và hai nhóm Ra Đê và Gia Rai là hai nhóm Mă Lai đợt II không lập quốc được như Chiêm Thành, v́ ở núi rừng họ thiếu điều kiện hơn Chàm, nhưng thuở mới di cư đến Trung Việt th́ Chàm, Ra Đê, Gia Rai đều có một nền văn minh giống nhau, đó là nền văn minh của Mă Lai đợt II vào buổi ấy mà có lẽ Ra Đê và Gia Rai c̣n giữ cho đến ngày nay, không thay đổi ǵ hết, đại khái biết nuôi gia súc, biết kim khí, biết trồng trọt, nhưng không giỏi lắm.

Ta có thể tưởng tượng rằng người Sơ Đăng bị Chàm đánh đuổi chạy lên Kontum qua nẻo Trà Mi, Ngọc Lĩnh. Đó là đường núi khó đi nên Mă Lai đợt II không có rượt theo họ. Bà Na th́ chạy lên Cao nguyên, qua đèo An Khê mà hiện nay họ c̣n giữ đất, quanh An Khê.

Mă Lai đợt II rượt theo họ qua ngă Ninh Ḥa, Cheo Reo, chiếm Phú Bổn, tràn qua Pleiku, lấn xuống Darlac.

Các nhóm Mă Lai đợt I khác như Mạ, Xi Tiêng, Kô Hô th́ xem ra không phải là Trung Việt lên, mà từ Phù Nam lên, theo nghiên cứu về người Mạ của ông Bourotte và của riêng của chúng tôi: Nam Kỳ và Cao Miên nay cũng là đất của Mă Lai đợt I (với lưỡi ŕu tay cầm) nhưng cũng bị bọn đợt II cướp lấy để dựng lên nước Phù Nam, dân Phù Nam có ngôn ngữ của Mă Lai đợt II, có trống đồng, như đă thấy và sẽ thấy, v́ thế mà Mạ, Xi Tiêng, Kô Hô, Pnong mới phải chạy lên núi rừng, nhưng không đi ngay như Bà Na và Sơ Đăng mà chỉ mới chạy đi khi đế quốc Phù Nam tan ră, v́ dân Phù Nam quá thưa, họ cần những hợp tác mà không đánh đuổi bọn đợt I.

Dân Sơ Đăng có lẽ chạy rất ít v́ đường khó đi, và Bắc Chiêm Thành có ngôn ngữ gồm nhiều yếu tố Mă Lai đợt I hơn Nam Chiêm Thành. Trung tâm của nước Lâm Ấp, sau khi họ dựng nước chừng một trăm năm th́ từ Thừa Thiên được xê dịch xuống Quảng Nam, v́ ở đó dân chúng sinh tụ đông đảo, mà đông đảo là nhờ thổ trước c̣n ở lại rất đông.

Đây là chương mà chúng tôi có chứng tích rất ít ngoài nhạc khí Darlac và ngôn ngữ tỷ hiệu, một chứng tích mà khoa học chê. Nhưng thử hỏi tại sao họ cách biệt với ta bằng Trường Sơn mà danh từ của họ lại giống ta nhiều hơn là giống Cao Miên, trong khi đó giữa họ và Cao Miên không có núi cao đáng kể.

Nên biết đất Cao nguyên là đất dốc, phía cao ở chơn Trường Sơn, phía thấp ở bờ Cửu Long. Con người đi xuống đồng bằng chớ không từ đồng bằng lên núi rừng.

Họ không đi xuống măi được v́ họ không phải là Cao Miên nên bị Cao Miên không cho nhập cảnh.

Khoa học chê ngôn ngữ tỷ hiệu cũng có lư do v́ có người sử dụng khoa đó không phải để kiểm soát lại những điều đă được biết chắc nhờ các khoa quan trọng hơn, mà để kết luận về những điều chưa được nghiên cứu, như trường hợp người Thượng Việt đây là một.

Khoa học chê là chê lối sử dụng, chớ nếu chỉ dùng để bổ túc cho những thiếu sót của khoa khảo tiền sử và chủng tộc học th́ đă khác rồi.

Ông G. Coedès là người đă biết Thượng Việt và Cổ Mă Lai, lại đủ can đảm gọi họ là Dravidien, thế mà lại viết to rằng Thượng Việt là phụ chi của Cao Miên.

Nếu họ là phụ chi của ai th́ họ phải là phụ chi của Lạc bộ Trăi, chớ không thể của Khơ Me. Cứ bằng vào lộ tŕnh di cư của họ, không thể nào mà ta quan niệm được rằng họ là bạn đường của Munda và Môn, mà phải là bạn đường của Lạc Việt.

Lịch sử của Thượng Việt, trừ hai nhóm Ra Đê và Gia Rai, có thể viết được ở đại cương. Bằng vào nhạc khí Darlac, ta biết rằng họ có mặt ở Cao nguyên cả trước khi Mă Lai đợt I ở Trung Việt bị đánh đuổi lên đó, tức từ 5.000 năm rồi. Như vậy th́ Lạc bộ Trăi không chỉ có ghé Cổ Việt như tiền sử học cho biết, mà có ghé khắm nơi ở Đông Pháp, mà chứng tích thấy được ở Darlac, ở Cao Miên hiện nay, ở Ai Lao, ở Biên Ḥa, c̣n ở Trung Việt th́ chưa thấy. Nhưng chưa thấy không có nghĩa là không có.

Ở Đông Pháp, họ gặp Lạc bộ Chuy (Môn) tại bắc Thái Lan và Cao Miên nay (người Thái Lan, mà cả người Khơ Me cũng chưa di cư tới). Nhưng ở đó họ không dựng nước được th́ thật là khó hiểu v́ đất Cao Miên nay là đất đủ điều kiện cho họ dựng nước. Nhưng chưa chắc họ đă không có nước, chỉ v́ nước của họ xuất hiện trước khi Trung Hoa xuống đó, tức trước đời Hán, nên không ai biết đó thôi, c̣n bọn Mă Lai đợt II tới cướp đất của họ th́ lại quá kém, không có sử để cho đời sau biết là họ đă diệt nước cũ nào. Nhưng bằng vào ngôn ngữ của họ ta bắt gặp được danh từ vua, chúa, th́ ta suy đoán được là họ đă có nước.

Ta chỉ biết có bấy nhiêu đó thôi về họ, nhưng cũng đă là một cuộc khai quang Đông Nam Á mà trước đây ta hoàn toàn mù tịt về những ǵ xảy ra trước năm 1.

Nhưng về người Mường, ta biết rơ và chắc hơn nhiều, và xă hội Mường đă soi sáng thượng cổ sử ta, đó là cái may hy hữu mà một nhơn chứng của thời Hùng Vương c̣n sống sót, để cho ta biết Hùng Vương là ai, liên hệ thế nào với người Mường.

Cho đến nay, không ai biết người Mường đích xác là thứ người nào, một thứ dân nào đó c̣n kém mở mang, đă chịu ảnh hưởng của Việt rất nhiều, hoặc đó là dân Việt cổ thời, v́ ở núi rừng, không bị Hoa hóa, nên c̣n giữ được nếp sống của thời Mă Viện?

Nhưng khoa ngôn ngữ tỷ hiệu cho ta biết thật đúng họ là ai.

Họ là bọn bổ sung cho dân của vua Hùng Vương, tức bọn Mă Lai đợt II, chớ không c̣n ǵ bí mật nữa hết.

Sống chung với nhau từ 2.500 năm nay, dĩ nhiên là cả hai đợt đều giống nhau, tuy nhiên người Mường c̣n giữ được thật đúng một số danh từ mà người Mă Lai Nam Dương đang nói.

Xin nói thật rơ về chỗ nầy. Chính người Việt Nam cũng đă dùng ít lắm là 40 phần trăm danh từ riêng của Mă Lai Nam Dương, cộng vào đó 40 phần trăm danh từ chung của hai đợt như Lá chẳng hạn.

Nhưng họ vẫn có 20 phần trăm danh từ riêng của đợt I mà Mă Lai Nam Dương tuyệt đối không biết.

Người Mường cũng giữ được lối 20 phần trăm danh từ của đợt II, tức của Mă Lai Nam Dương, mà Việt Nam tuyệt đối không biết.

Chúng tôi xin đơn cử ra hai danh từ Mường mà người Việt tuyệt đối không biết, mặc dầu một trong hai danh từ đó đă trở thành địa danh của ta.

Danh từ thứ nhứt là danh từ của người Mường, , trong ngôn ngữ của Mường là cây dâu tằm, mà Mă Lai Nam Dương th́ nói là Pảtô.

Danh từ thứ nh́ là danh từ Đuống, là lúa gạo.

Mă Lai Nam Dương:       Pa-đi

Ra Đê:                                Pơ-đai

Gia Rai:                              Pơ-đai

Chàm:                                Pơ-đai

Mường:                              Pơ-đuông

Ngày nay th́ người Mường nói Đuống, v́ chịu ảnh hưởng đa thanh của đợt I, và bỏ Pơ, v́ chịu ảnh hưởng độc âm của đợt I, chớ xưa họ nói Pơ-đuông.

Đuống trở thành tên của một con sông nhỏ ở Bắc Việt, có lẽ vào cổ thời là địa bàn định cư của bọn đợt II, nơi đó họ sản xuất Pơ-đuông.

(Danh từ nầy, Âu châu mượn của thổ dân châu Mỹ và biến thành Paddy. Và thổ dân châu Mỹ đích thị là Mă Lai Nam Dương di cư sang Mỹ).

Không bao giờ mà dân Việt Nam có dùng hai danh từ ấy trong ngôn ngữ của ta, chỉ trừ tên con sông mà ta không hiểu nghĩa.

Dĩ nhiên là người Mường cũng dùng danh từ Lúa gạo của đợt I mà họ đọc theo xưa là , nhưng đó là vay mượn v́ sống chung, nhưng họ thích dùng danh từ đuống hơn, v́ đó là danh từ của họ.

Bằng vào hai danh từ đó và vào vài yếu tố quan trọng khác, sẽ kể ra, ta biết chắc một trăm phần trăm rằng người Mường là mọn Mă Lai đợt II mà khoa khảo tiền sử nói đến, tức bọn Austronesien, tức dân chánh quần đảo Nam Dương ngày nay.

Ta, tức Mă Lai đợt I, đă mượn rất nhiều danh từ riêng của Mả Lai đợi II, chỉ trừ hai danh từ đó. Đó là sự may mắn lớn nó giúp ta biết người Mường là Mă Lai đợt II.

Thế th́ người Mường mới tới xứ ta có 2.500 năm, khác hẳn dân của vua Hùng Vương đă đến đây từ 5.000 năm rồi.

Họ cũng là đ̣ng chủng đồng bào với ta, nhưng chỉ là kẻ đến sau mà thôi.

Hiện nay, ai là con cháu Hùng Vương, ai là con cháu người Mường, hẳn không ai biết được hết, v́ khi tới đây, họ không sống riêng rẽ như bây giờ mà định cư lẫn lộn với ta, cưới gả với ta, thế nên trong Việt ngữ mới có đến 40 phần trăm danh từ Mă Lai Nam Dương.

Cuộc sống chung đó không phải là hợp chủng v́ đợt I hay đợt II ǵ cũng đồng chủng Mă Lai với nhau cả. Nhưng rồi họ sống riêng, có lẽ v́ họ không ưa Tàu nên bất hợp tác.

Họ bất hợp tác với Tàu, không phải là v́ họ yêu nước hơn ta mà v́ họ chỉ mới bị Tàu đánh đuổi cách đó có 500 năm, khiến họ phải bỏ nước ở Hoa Nam, hận cũ chưa phai trong kư ức của dân tộc, c̣n ta th́ đă quên mất cái thù Hiên Viên, nó quá lâu đời rồi.

Từ 2.000 năm nay, tức từ ngày Mă Viện đặt ách trực trị lên cổ của ta và họ, họ không tiến, không phải v́ thiếu ảnh hưởng Tàu, Mă Lai ở Mỹ châu, ở Ấn Độ không cần ảnh hưởng nào cả mà vẫn tiến bằng cổ Ai Cập. Sở dĩ họ không tiến v́ địa bàn trú ẩn của họ xấu, và v́ họ đă mất dân rất nhiều, lúc đi trú ẩn. Không phải người Mường nào cũng căm thù dai như người Mường nào và vẫn có người Mường ở lại hợp tác, y hệt như dân Lạc Việt đợt I.

Không phải người Mường nào cũng bất hợp tác cả đâu, mà chỉ có nhóm Mường c̣n để lại con cháu ngày nay thôi, con số khác cũng như toàn thể Lạc Việt đều hợp tác, v́ cái thế không được đừng, bởi không c̣n đất để mà chạy đi. Ông O. Jansé cho rằng họ có chạy xuống Phi Luật Tân, nhưng không có bằng chứng. Ông ấy cũng cho rằng họ có chạy xuống đất Chàm, nhưng chắc là không được mấy mươi người v́ đất Chàm cũng đă có chủ rồi, hơn thế ta sẽ thấy, khi chúng tôi viết thật đúng về thượng cổ sử Chàm, th́ người Chàm đă lập quốc rồi, nước Lâm Ấp chỉ là quốc gia thứ nh́ của họ, chớ không phải quốc gia thứ nhứt như các ông Tây đă viết sai trước đấy.

Khoa ngôn ngữ tỷ hiệu bị khoa học chê, nhưng nó lại là chương dài nhứt của quyển sách nầy v́ nó cho ta biết rất nhiều bí mật thời cổ mà không khoa nào biết được cả.

Ngô Sĩ Liên đưa truyền thuyết Mường vào sử Việt, đă bị Nhượng Tống mắng một cách bất công là nịnh vua Lê (Lê Lợi là người Mường). Sử gia Nguyễn Phương cũng phụ họa để mắng theo.

Cả hai ông đều không biết rằng trước Mă Viện, Mường và ta sống lẫn lộn, không phải là hai dân tộc, mà là một và măi cho đến thời Nguyễn - Trịnh, ta c̣n nói tiếng Mă Lai đợt II, như đă thấy ở các biểu đối chiếu, th́ Ngô Sĩ Liên làm thế là đúng, bởi tổ tiên người Mường cũng là tổ tiên của ta, v́ như đă nói, hiện nay có ai biết rơ rằng họ là con cháu của đợt I hay đợt II chăng?

Ta sẽ nghiên cứu người Mường tỉ mỉ hơn bao giờ cả và ta sẽ biết được nhiều việc rất hay, v́ chính người Mường là nhơn chứng, cho ta biết có vua Hùng Vương, một đề tài tranh luận chưa ngă ngũ. Người Mường c̣n cho ta biết hàng trăm thứ khác rất là quan trọng, chẳng hạn, các ông Tây nói Chim là Tôtem của ta, là nói sai.

*

*       *

Ở đây, chúng tôi dùng quyển “Les Mường, Géographie humaine, Sociologie” của nhà nữ bác học J. Cuisinier để làm tài liệu tham khảo chủ lực, v́ chỉ có J. Cuisinier thường nhấn mạnh về yếu tố chủng tộc, mặc dầu theo cái nhan sách, th́ cô chỉ nghiên cứu về khoa học nhân văn mà thôi.

Yếu tố chủng tộc cho ta biết rơ nguồn gốc của người Mường hơn là ngôn ngữ, mặc dầu họ cũng nói tiếng Việt, một thứ tiếng Việt trung cổ.

Và đây là lần đầu tiên mà ta nh́n thấy rơ người Mường hơn, qua bao tài liệu và giả thuyết từ trước tới nay không cho người ta tin lắm là người Mường đồng chủng với ta v́ bao nhiêu chứng tích trước là tài liệu văn hóa (ngôn ngữ, phong tục) tức cái ǵ mà người Mường có thể vay mượn được của ta, chớ họ có thể thuộc chủng khác, c̣n đây là chứng tích chủng tộc học có tánh cách quyết định về cái chủng của họ.

Mường là ǵ?

Trước hết, đó là một danh từ Thái, đúng thật ra là có nghĩa là xứ, vùng hay một nhóm người, một thị trấn. Ta đọc là Mường.

Nhưng Mường mà ta xét đến ở đây là một danh xưng, dùng để chỉ một dân tộc kia, hơn thế, đó là một danh tự xưng. Họ tự xưng là Mwan (Ḥa B́nh, Thanh Hóa), Mwon (Phú Thọ) và Mwai (Cổ Nam). Ta biến Mwan thành Mường để chỉ họ, và gây rắc rối vô cùng v́ nó trùng với Mường của Thái, có nghĩa khác.

Mwan, chỉ có nghĩa khiêm tốn là Người. Họ tự xưng là họ Người chỉ có thế thôi. (Chữ W đọc như chữ U Việt Nam), nhưng Mwai biến thành Người, chớ không phải Mwan.

Biến đến hai lần. Vào cổ thời, nó biến thành, nhưng về sau, có lẽ vào đời Trần mà ta đă tiến nhiều th́ nó biến thành Mọi , bởi họ không tiến, và Mọi có nghĩa là dân kém cỏi lạc hậu.

Tuy nhiên cả Muang của Thái, Mwai của Mường ǵ cũng chỉ là gốc Mă Lai mà ra cả. Danh từ ấy có nghĩa là Người, nhưng các nhóm Mă Lai đọc hơi khác nhau đôi chút đó thôi và nhóm Thái hiểu hơi khác các nhóm khác một chút, họ hiểu là Nhóm Người, chớ không là Người.

Việt Nam:                          Người

Gia Rai:                              B’ngoài

Bà Na:                                B’ngài

Sơ Đăng:                            B’ngaài

Mường:                              Mwài (Mường châu Cổ Nam)

Gia Rai:                              Mnùi

Cao Miên:                          M'nư

Khả:                                    P’nùi

Thái:                                   Muang

Mă Lai Phi Luật Tân:       Mnuy

Trong xă hội Việt Nam và xă hội Thái, lại c̣n một lối biến rất kỳ dị.

Việt Nam thêm Con trước Người. Danh từ Con Người của Việt Nam, trong xă hội Thái bị nuốt mất cái về sau là Người, chỉ c̣n lại Con mà thôi.

Ngày nay người Thái nói Kon, Ḳn, Cần để chỉ người, c̣n Người th́ biến thành Nhóm ngườiThị trấn (Muang).

Người Mường tự xưng rất là khiêm tốn, họ tự xưng là Người. Có lẽ xưa kia họ có tên riêng để chỉ dân họ, nhưng nay tên riêng ấy bị đánh mất rồi chăng? Và ta sẽ t́m lại được danh tự xưng ủa họ.

Nhưng không có sự đánh mất ấy, v́ thật ra họ không tự xưng là Mwai gọn lỏn (Mwai tout court) đâu, mà tự xưng là Mwai tlong, tức Người trong, tức người ở trong rừng, c̣n gọi Việt Nam là Mwai Ngwai, tức Người ngoài, tức người ở ngoài đồng bằng.

Như thế là họ tự nhận là người Việt rồi vậy, hoặc người ǵ, tùy theo lối tự xưng của chính ta vào thời cổ, và ta sẽ biết ở đoạn sau là ta tự xưng là ǵ vào cái cổ thời đó.

Ta biến Mwan thành Mường để chỉ họ, sự rắc rối đă xảy ra rồi v́ nó trùng với một sự biến dạng khác của danh từ Muang của Thái, nhưng rồi ta lại làm rắc rối thêm v́ rồi ta lại tổng-quát-hóa danh từ Mường đó để chỉ bất kỳ dân tộc kém mở mang nào ở Bắc Việt, y như Trung Hoa và Nam Việt dùng danh từ Mọi vậy.

Nhiễm thói Trung Hoa, bất kỳ dân tộc nào không phải là Trung Hoa đều bị gọi là man di tuốt hết, hai cụ Nhượng Tống và Ngô Mạnh Nghinh, cũng gọi bất kỳ dân tộc nào không phải Việt Nam là Mường tuốt hết. Thí dụ, dịch Phương Đ́nh Dư địa chí của Nguyễn Siêu, vốn viết bằng chữ nho, không thể viết được chữ Mường, cụ nghè Ngô Mạnh Nghinh dịch chữ Man mà Nguyễn Siêu dùng để chỉ Cao Man thành ra Mường. Nhiều nhà viết sách khác cũng dùng danh từ Mường, y như danh từ Mọi.

Một danh tự xưng tốt đẹp, bỗng biến thành một danh từ có nghĩa là man di, khiến ta càng ít muốn t́m biết người Mường hơn.

Sách vở ta quá lộn xộn về danh từ và danh xưng.

Thí dụ chúng tôi đọc quyển Lĩnh Nam Dật Sử rồi th́ không c̣n biết tác giả của nó thuộc dân tộc nào, và sách ấy viết bằng văn tự nào nữa cả.

Cứ theo lời giới thiệu của bực danh nho thời nay là cụ Nguyễn Tạo th́ tác giả của sách ấy là người Mường và viết bằng Man ngữ.

Nhưng viết bằng Man ngữ là cái ǵ mới được chớ? Man ở đây, có thể hiểu là man di và man di đó là người Mường. Nhưng người Mường lại nói tiếng Việt, tuy có cổ nhưng vẫn cứ là tiếng Việt, chớ không thể là tiếng của man di nào hết.

Và sách phải được viết bằng văn tự nào đó để diễn ngôn ngữ nào đó, chớ không thể viết bằng ngôn ngữ được.

Thắc mắc của chúng tôi có vẻ vạch lá t́m sâu, nhưng không phải thế đâu. Phần lớn các dân thiểu số ở Bắc Việt đều có văn tự riêng như người Mường, người Thái, v.v. th́ thắc mắc trên là chánh đáng. Chúng ta muốn biết sách Lĩnh Nam Dật Sử được viết bằng chữ Mường hay chữ Thái để mà phục tài của dịch giả đầu tiên là Trần Nhật Duật, và để biết phong tục nói trong sách là của dân nào, chớ không phải là bắt bẻ từng chữ để làm ǵ.

Tới chừng đọc qua bài tựa của Trần Nhật Duật, người tự xưng là dă dịch sách th́ mới hay sách đó do một động trưởng vùng sông Đà sáng tác (Động là một làng của man di).

Nhưng ở vùng sông Đà có đến hai thứ người, người Thái Đen và người Mường. Vậy tác giả là người Mường hay người Thái Đen? Cả hai thứ người đó đều có văn tự hết.

Đọc tới bài Phạm Lệ không có kư tên, th́ chúng tôi lại biết được thêm một chuyện lạ lùng nữa là sách ấy viết bằng chữ Tàu, có đoạn lại viết bằng thứ chữ Nôm của một dân tộc nào đó không rơ, họ dùng chữ Tàu để Nôm ngôn ngữ của họ.

C̣n ông Trần Nhật Duật th́ lại không là dịch giả.

Tất cả những đoạn viết bằng văn Tàu th́ ông để nguyên. Những đoạn viết bằng văn Nôm của dân tộc đó mà ta c̣n hiểu được ông cũng để nguyên, ông chỉ có chuyển ra văn Tàu những đoạn Nôm khó hiểu đối với dân Việt Nam mà thôi.

Nhưng cái thổ ngữ ấy, được để nguyên mà ngày nay cụ Bùi Đàn đọc th́ hiểu được để dịch ra tiếng Việt, th́ đích thị đó là tiếng Mường.

Ta đă phải suy nghĩ và suy luận hàng giờ mới hiểu được như vậy. Có lẽ cụ Nguyễn Tạo cũng đă suy luận như vậy nên mới giới thiệu như thế kia.

Lối hiểu rất khoa học đó, thế mà lại không đúng. Sách được Trần Nhật Duật t́m thấy năm 1280 do một ông tổ 5 đời của một người sống đồng thời với Trần Nhật Duật viết, tức sách được sáng tác vào khoảng năm 1180.

Các nhà ngôn ngữ học lại chứng minh được rằng vào thuở ấy, tiếng Mường và tiếng Việt chưa tách rời xa nhau như ngày nay.

Như thế Trần Nhật Duật không có lư do gọi tác giả là man di, v́ hẳn họ Trần biết rằng người Mường là người Việt Nam.

Tới đây th́ ta đă điên đầu rồi, v́ ta chỉ mới biết tác giả dùng văn tự của dân tộc nào, chớ vẫn chưa biết ông ấy thuộc dân tộc nào, mà ta đă phải mệt óc quá lắm rồi.

Tra cứu thử các sách khác, thí dụ quyển Hoàng Việt Giáp tư niên biểu th́ lại thấy sách ấy chép rằng sách đó là do người Mân viết ra.

Ta tra lại sách chủng tộc học về Đông Dương th́ các nhà chủng tộc học cho ta biết rằng người Mân không có dính dáng ǵ tới Việt tộc hết.

Mán là danh xưng Việt Nam do danh từ Man của Tàu mà ra, xă hội Việt Nam đă Việt hóa danh từ đó, nhưng không dùng nó để chỉ man di một cách tổng quát như Tàu đă làm, mà lại biến Mán thành danh xưng trỏ đích xác một dân tộc kia, và chỉ dân tộc đó mà thôi, ngoài ra các nhóm thiểu số kém mở mang khác không có nhóm nào được ta gọi là Mán hết. Theo lối dùng danh xưng của Việt và theo khảo cứu của Pháp th́ Mán là một chi của Miêu chủng. Ở bên Tàu họ được Tàu gọi là Dao, họ di cư sang xứ ta th́ được ta gọi là Mán, và ngôn ngữ của họ khác hẳn Việt ngữ cổ hay kim, họ không hề biết chữ Tàu bao giờ, kể cả ở bên Tàu, sọ của họ cũng khác sọ của ta.

Như vậy sao họ sáng tác được bằng chữ Tàu? Nhứt là những câu văn Nôm của họ. Trần Nhật Duật để nguyên mà cụ Bùi Đàn lại hiểu được để dịch ra tiếng Việt? Người Mân ở với ta chia ra thành những tiểu chi: Mán Tiền, Mán Cốc, Mán Đại Bảng, Mán Bảo Lạc, Mèo Cao Bằng, Mèo Đông Quang, không có chi nào nói mà ta hiểu được cả, khác hẳn với người Mường.

Như vậy, ta lại phải chạy đi kiểm soát H.V.G.T.N.B. Quyển sách ấy đă viết sai. Vào thuở Lĩnh Nam Dật Sử được sáng tác th́ Miêu tộc chưa di cư vào xứ ta. Đó là điểm sử chắc một trăm phần trăm.

Nhưng một người bạn lại cho chúng tôi biết rằng H.V.G.T.N.B. không có viết sai, cụ Nguyễn Bá Trác soạn sách bằng chữ Hán và đă dùng danh xưng man (không có hoa), và chỉ có nghĩa là man di, y như Trần Nhật Duật. Đối với cụ Nguyễn Bá Trác th́ người thiểu số nào cũng là man di hết.

Nhưng các cụ dịch Hoàng Việt ra quốc ngữ lại tự tiện dịch man (không hoa) thành Mán (với M hoa) khiến ta hiểu rằng đó là Miêu tộc.

Thật là điên cả cái đầu!

Man không hề là Mán. Man là tất cả mọi dân tộc kém mở mang nhứt là các “rợ” phương Nam của Tàu, đó là tiếng Tàu. C̣n Mán là tiếng Tàu bị Việt hóa chỉ đích xác một dân tộc kia, đó là một chi của Miêu tộc đă di cư xuống thượng du Bắc Việt. Cái chi ấy c̣n ở lại bên Tàu, được người Tàu gọi là Dao chớ không gọi là Mán như ta, v́ như đă nói, mán là tiếng Việt, tuy cũng do gốc Tàu mà ra, nhưng nó đă mang một nghĩa khác hẳn từ ba trăm năm nay, tức là ngày chi Miêu tộc ấy di cư vào nước ta.

Ngày nay trong Việt ngữ, Mán không c̣n dùng để dịch Man của Tàu nữa, mà để chỉ đích xác một chi của Miêu chủng đă di cư đến thượng du Bắc Việt.

Chúng tôi đành phải suy luận một cách phiêu lưu mạo hiểm, bằng vào bài phàm lệ không có kư tên, được ám chỉ trên kia.

Cứ theo bài ấy th́ thổ ngữ của tác giả đó như thế nầy: chữ Vô không viết là mà viết là Mạo.

Chúng tôi đoán rằng tác giả là người Nùng v́ người Nùng nói tiếng Tàu sai một cách trung gian giữa Quảng Đông và Việt Nam.

Thí dụ:

Việt Nam:                             Nhân (người ta)

Nùng:                                               Nhành

Quảng Đông:                                   Dzành

Trung Hoa chánh gốc:        Dỉl

Tiếng , người Quảng Đông đọc là Mụ, người Nùng đọc là Mạo, ta đọc là nhưng Trung Hoa chánh gốc đọc là Mỹ.

Nhưng lối suy luận đó tuy khoa học nhưng không chắc đúng v́ người Nùng không bao giờ có mặt ở vùng sông Đà cả, vào thuở ấy.

Nhưng giả thuyết của chúng tôi có may mắn đúng sự thật v́ cho tới nay chưa ai chứng minh được rằng vào năm 1280 người Nùng không có mặt ở vùng sông Đà. Không có mặt cũng chỉ là nói theo giả thuyết mà thôi, nhưng thổ ngữ “Mạo” lại có thể bác bỏ giả thuyết ấy để tái lập sự thật.

Tới đây th́ một lọ thuốc an thần cũng không đủ giúp chúng ta đỡ nhức đầu, mặc dầu chúng ta chỉ mới đọc có 5 trang đầu của quyển Lĩnh Nam Dật Sử mà thôi.

Chúng tôi được đọc một bài trong đó có một câu như thế nầy: “Ở bên Tàu, cái thứ người Mường sống cạnh người Thái, tên là người Mèo”.

Chúng tôi đă nhức đầu hơn một tiếng đồng hồ mới hiểu được câu văn đó. Người Mường là một dân tộc, một chi của dân tộc Việt Nam không bao giờ có mặt ở bên Tàu cả, mà như có th́ tại sao người Mường không tên là người Mường mà lại tên là người Mèo?

Th́ ra, tác giả ấy đă dùng danh xưng Mường như là một danh từ, mà cái danh từ đó lại có nghĩa là man di, y hệt như cụ nghè Ngô Mạnh Nghinh đă dùng để chỉ người Cao Miên.

Dựa theo truyện Mă Tổng của Đường Thư, Khâm Định Việt Sử viết: “Mă Tổng sang làm Đô hộ Annam, thanh liêm, không quấy dân. Chính sự tốt đẹp dân Mường Mán đều yên nghiệp”.

Người Tàu không bao giờ gọi người MánMán. Họ gọi là Dao. C̣n người Mường th́ họ không biết rằng có.

Có lẽ Đường Thư chỉ viết là man di là để chỉ dân Việt Nam thuở ấy, chớ sao đi cai trị Giao Chỉ mà chỉ nói chuyện Mường Mán mà không nói tới dân Giao Chỉ.

Vậy chắc chắn là Đường Thư đă dùng danh từ Man di để chỉ dân ta.

Nhưng Khâm Định Việt Sử viết bằng chữ Nho, không thể viết ra hai chữ Mường Mán được. Chắc chắn sách ấy cũng chỉ viết là Man di theo Đường Thư mà thôi. Chính ông dịch giả là Nhượng Tống đă dịch ra như thế đó.

May là Nhượng Tống khá khoa học trong đám nho học đấy. Nếu ông khoa học thêm chút nữa có lẽ ông đă dịch là Man di rồi thêm rằng: Người Tàu thuở đó gọi dân ta là Man di. Câu dịch sai của Nhượng Tống không gây ngộ nhận quá nhiều, v́ một độc giả thông minh, thế nào cũng điên đầu và đặt ra ba câu hỏi dưới đây, và sẽ trả lời được và hiểu được sự thật bí ẩn là Nhượng Tống đă dịch sai.

1.   Tại sao đề cao một quan đầu xứ Giao Chỉ mà chỉ nói chuyện Mán, Mường, không thấy nói tới dân Giao Chỉ lần nào?

2.   Tại sao lại có người Mán ở xứ ta vào thuở đó trong khi sự thật th́ cuộc di cư của người Mán chỉ mới xảy ra có ba trăm năm nay thôi.

3.   Tại sao người Tàu không biết có người Mường mà sử Tàu lại viết về người Mường?

*

*       *

Gọi người ta là man di, đă không đẹp đẽ ǵ rồi, phương chi lại không dùng danh từ mà ai cũng đă hiểu là danh từ man di, lại đi lấy danh xưng chỉ đích xác hai dân tộc kia để thay vào đó th́ chỉ có trời mới hiểu.

Câu văn của tác giả trên, nếu viết như thế nầy th́ vừa khoa học, vừa tránh kỳ thị chủng tộc, vừa được mọi người hiểu ngay tức khắc: “Ở bên Tàu, có hai thứ người thiểu số sống cạnh nhau, người Thái và người Mèo”. C̣n câu văn của Nhượng Tống th́ phải sửa như thế nào, th́ đă nói rồi.

Nếu ta tránh danh từ man di mà rồi lại cho danh xưng Mường có nghĩa là man di, ta vẫn không thoát tội kỳ thị chủng tộc lại c̣n làm điên đầu những kẻ đă biết Mường là một dân tộc nhứt định, chỉ có mặt ở Bắc Việt mà thôi. Sự tránh né ấy không đem ích lợi nào tới cho ta hết mà chỉ gây thêm phiền toái.

Nhưng sự thật, những người dùng danh xưng Mường, Mán như là danh từ, không có tránh né cái ǵ hết. Họ chỉ là những người không thạo khoa chủng tộc học và dân tộc học, chỉ có thế.

Tất cả những hỗn loạn về danh xưng trong sách vở ta, đều luôn luôn do sự không biết khoa nầy hay khoa nọ, chớ không hề do tránh né cái ǵ hết, và hỗn loạn nhứt là những danh xưng và danh từ địa lư cổ thời, chủng tộc học và dân tộc học, ba khoa đó không phải là khoa khó học nhưng nó không được ai chú ư tới hết, bị khinh thường v́ người ta quan niệm rằng Man hay Mán ǵ cũng đều là thứ người kém mở mang th́ gọi sao cũng được.

Nhưng trường hợp Lĩnh Nam Dật Sử vừa cho ta thấy rằng không thể gọi sao cũng được mà là cần gọi đích xác.

Vả lại trong phạm vi khoa học, bất kỳ cái ǵ cũng phải chính xác hết, kể cả giả thuyết. Giả thuyết chỉ được phép mơ hồ ở đại cương, nhưng chi tiết th́ phải đúng y sự thật đă được công nhận.

Không riêng ǵ ta mới lẫn lộn danh từ, danh xưng mà ngay cả vài nhà bác học Âu Châu cũng bê bối về vấn đề ấy.

Ba tờ tạp chí khoa học nhứt B.E.F.E.O, B.A.V.H, B.S.E.I. vẫn nhận đăng những bài dùng danh từ và danh xưng hỗn loạn như vậy, khiến ta càng rối trí hơn. Nhưng ta phải biết rằng một bài có giá trị lớn về một mặt nào đó, có sai chút ít, vẫn được đăng, và ta phải tự t́m học, để tự bổ chính mà hiểu cho đúng, chớ không nên rối trí trong cái loạn đó, hoặc xem cái loạn đó là sự thật.

Đó là bài của những nhà ngôn ngữ học, những nhà dân tộc học lỗi lạc trong bộ môn của họ, nhưng họ dốt khoa chủng tộc học chẳng hạn, họ quan niệm Indonésien là chủng riêng của những người “Mọi cao nguyên”, chớ c̣n các nhà chủng tộc học th́ đều biết rằng Indonésien là Cổ Mă Lai và bao gồm cả Thái, Việt, Chàm, Cao Miên, Miến Điện, v.v.

Chính người Mường ngày nay cũng biết cái nghĩa kỳ thị của danh từ Mường và họ rất mích ḷng khi nghe ta dùng danh từ đó.

Trên Cao nguyên cũng y hệt như thế, người Thượng ở đó rất bất b́nh mà nghe b́nh dân Trung Việt và Nam Việt gọi họ là Mọi.

Ta cần thận trọng trong việc dùng danh từ nầy.

(Sử gia Phạm Văn Sơn, cho rằng ta biến danh từ Man của Tàu thành ra Mọi. Nhưng cô J. Cuisinier, người đă nghiên cứu người Mường nhiều hơn hết lại cho rằng ta biến danh tự xưng thứ ba của họ là Mwai thành ra Mọi và danh tự xưng thứ nhứt bị biến ra Mường, danh tự xưng thứ nh́ không có bị biến. Thuyết của cô J. Cuisinierr nghe hữu lư hơn v́ Mwai giống Mọi chớ Man th́ không).

*

*       *

Người Mường tự thấy rằng họ là người Việt, không phải là họ thấy sang bắt quàng làm họ, mà trái lại, c̣n có bằng chứng ngược hẳn. Họ rất biết tự trọng, theo nhận xét của cô J. Cuisinier.

Dầu sao cũng chắc chắn rằng họ là hậu duệ của người Cổ Đông Sơn v́ họ c̣n dùng trống đồng cho măi đến ngày nay và họ c̣n đánh trống y hệt như h́nh khắc trong trống, những cái h́nh đă làm cho các nhà bác học Tây phương ngẩn ngơ. Họ lấy gậy chọc vào trống, chớ không phải đánh như ta. Các ông Tây cứ bảo đó là giă gạo.

Đó là sợi dây nối kết họ với người Đông Sơn, c̣n sợi dây nối kết ta với họ là ngôn ngữ của họ đích thị là ngôn ngữ Việt buổi trung diệp, mà cho cả đến thế kỷ 17, ta vẫn c̣n nói như họ, thí dụ Trời, họ nói Blời hoặc Tlời, mà theo các sách cố đạo th́ vào thế kỷ 17 Việt Nam cũng nói Blời, Tlời.

Người Mường là cái khoen trung gian mà khoa học đ̣i hỏi. Tuy nhiên chúng tôi đă t́m được nhiều khoen khác chớ khoen Mường th́ quá mới.

Địa bàn của đồng bào Mường chạy dài từ Ḥa B́nh, Hà Đông xuống tới đèo Mụ Già. Ở trên là địa bàn của Thái, điều ấy chứng tỏ họ không có gần gũi với Trung Hoa, không có chịu ảnh hưởng Trung Hoa như Thái. Đó là một điều vô cùng quan trọng để thấy rằng nếu có ảnh hưởng Trung Hoa đi vào xă hội của họ th́ là đều qua trần gian Việt Nam mà thôi, c̣n cái ǵ cố hữu của họ là của họ, từ lúc sơ khai.

Ở Yên Bái và Nghĩa Lộ có một số ít người Mường nhưng đó là những nhóm lẻ tẻ, địa bàn chánh của họ được người Việt và người Thái bảo vệ, nên họ thoát được ảnh hưởng Trung Hoa.

Ngày nay, người Trung Hoa đă lọt được vào tất cả các cộng đồng thiểu số sơn cước Bắc Việt, nhưng tuyệt nhiên không lọt được vào cộng đồng Mường.

Trong bài tựa của quyển “Hành tŕnh vào dân tộc học” của giáo sư Nguyễn Bạt Tụy nói rằng người Mường là người Giao, và phân biệt Giao Chợ (Việt Nam) và Giao Mường (Mường). Sự thật th́ không phải thế. Người Giao búi tóc ở sông Dương Tử, không cho ta sợi dây nối kết nào với ta cả. Ông Lê Chí Thiệp chỉ đưa ra được có cái búi tóc mà chúng tôi thấy rằng nhiều dân khác có. C̣n về tự dạng th́ Giao đó viết người với bộ Trùng c̣n Giao Chỉ th́ không bao giờ viết với bộ Trùng cả.

Cho tới năm 1946 th́ dân số Mường được phân bố như sau:

Yên Bái:        2.854

Sơn Lê:       10.591

Sơn Tây:     20.139

Phú Thọ:    30.383

Ḥa B́nh:   136.000

Ninh B́nh:                 9.888

Thanh Hóa:             86.000

Nghệ An:       2.300

-------------------------

Tổng cộng:  298.165

Đó là những con số tối thiểu v́ nhiều nơi xa xôi không kiểm tra được. Nhưng chắc không thể nào mà hơn 300 ngàn người, tức họ đông bằng lối phân nửa người Lạc Việt thời Mă Viện.

Tại Vĩnh Yên có một cộng đồng người Sơn cước mà ta cũng gọi là Mường, nhưng đại tá Bonifacy đă lên đó khảo sát và thấy là không phải: họ là người Mán tức Dao, thuộc Miêu chủng.

Vậy người Mường ở Bắc Việt là 2/3, Trung Việt là 1/3 và địa bàn chánh của họ tức trung tâm văn hóa cổ thời của họ là khu Sơn La, Yên Bái, Sơn Tây, Phú Thọ, Ḥa B́nh, chớ không phải Thanh Hóa như người ta thường ngỡ, và điều đó cũng phù hợp với kết quả khai quật từ năm 1945 đến nay: Trung tâm văn hóa gọi là Đông Sơn là ở Bắc Việt chớ không phải ở Đông Sơn.

Ta đă học qua cổ huyện Tây Vu trung tâm văn hóa Lạc Việt ở chương III. Nh́n vào một bức dư đồ, ta sẽ thấy Ḥa B́nh, tuy không nằm trong cổ huyện Tây Vu, vẫn không xa với Tây Vu, mà hiện nay th́ người Mường lại sống đông đảo nhứt ở Ḥa B́nh. Xưa kia, chắc cũng thế, chỉ khác về tỷ lệ mà thôi. Như vậy trung tâm Lạc Việt là ở Tây Vu và vùng phụ cận Tây Vu, không c̣n ngờ ǵ nữa.

Từ lâu, người Âu Châu khảo sát về các dân tộc ở miền sơn cước Bắc Việt có thoáng nghĩ rằng người Mường chính là người Việt, nhưng số phận khác, v́ hoàn cảnh sống khác. Họ thoáng nghĩ như vậy v́ họ thấy giữa hai dân tộc đó có rất nhiều điểm tương đồng với nhau.

Cho đến V. Goloubew, không nhận người Đông Sơn là tổ tiên của ta, cũng khuyên các nhà bác học nên t́m ṭi coi họ có phải là tổ tiên của người Mường hay không, v́ cái lẽ một dân tộc đông hàng triệu, không thể biến mất được sau hai ngàn năm, bằng chứng là các thứ thổ trước ở Trung Hoa đời nhà Chu vẫn tồn tại ở đó măi cho tới ngày nay, trừ Lạc bộ Trăi, mà sự biến mất của Lạc bộ Trăi có duyên cớ mà chúng tôi đă nói đến rồi ở một chương khác.

Các nhà khảo cứu ở Âu Châu mà nhứt là Pháp đă làm việc nhiều theo chiều hướng đó, nhiều hơn ta nữa, mặc dầu ta chung đụng với người Mường nhiều hơn họ.

Tới nay th́ tài liệu của bốn năm mươi năm t́m ṭi học hỏi của họ và của ta đă khá đầy đủ để chúng ta thử t́m một kết luận về người Mường.

Về người Mường, tài liệu chủ lực của chúng tôi là quyển sách đầy đủ nhứt về dân tộc đó, quyển “Les Mường, Géographie humaine et Sociologie” của cô J. Cuisinier do “Viện Dân tộc học, Bảo tàng viện về con người”, Bá Lê xuất bản năm 1946, mặc dầu các tài liệu khác cũng được chúng tôi dùng đến.

Quyển sách nầy dầy 600 trang khổ lớn và soạn giả của nó đă nằm tại đất Mường để khảo sát và phải đọc tới 200 quyển sách của người Âu không kể bài đăng ở các tạp chí, và đă đọc cả những sách xưa của Việt Nam mà cả ta cũng chưa đọc hết như là Tam B́nh thực lục, Hưng Hóa phong thổ kư, Quăng binh chi, Thanh Hóa tỉnh cương giới phân hiệp danh hiệu duyên cách, Tinh xuyên sơn cảnh thắng lạp kư, Hồng Đức thiên nam dư hạ tập, v.v.

Nói thế để cho thấy rằng tài liệu tạm đủ để mà kết luận cái ǵ.

Trước hết ta nên theo quan niệm của nữ tác giả trên về nguồn gốc một dân tộc. Phải t́m được ba bằng chứng: nhơn thể tính, ngôn ngữ và dân tộc tính, sự nghiên cứu riêng rẽ, không cho phép ta kết luận điều ǵ cả. Thế mà các nhà khảo cứu Pháp khác mỗi người chỉ đứng ở một b́nh diện để kết luận th́ không thể tin được.

Chẳng hạn Madrolle chỉ đo sọ mà lại đo sai lầm rồi kết luận rằng người Mường thuộc chủng Cổ Mă Lai, Diguet đă theo dơi kỹ thuật rồi cho rằng người Mường gốc Thái, c̣n Przyluski và Maspéro th́ bằng vào ngôn ngữ để bảo rằng họ với người Việt đồng chủng.

Phải phối hợp cả ba chứng tích đó lại như cô J. Cuisinier đă làm, với lại nhiều chứng tích khác nữa mới mong đi tới một cái ǵ có giá trị khoa học.

Trước hết, xin nói về việc đo sọ, cô J. Cuisinier nói rằng người Mường khác nhau từng vùng, đôi khi hai làng khít ranh nhau mà con người cũng đă khác nhau quá xa. Có lẽ đó là di tích các bộ lạc xưa, nên rất khó khảo sát họ về mặt chủng tộc học.

Người Việt Nam đă rời khỏi chế độ bộ lạc và chế độ tiền-phong-kiến từ lâu, sống pha trộn nhau, con gái Sơn Tây lấy con trai Ninh B́nh, c̣n người Mường chỉ cưới vợ, lấy chồng quanh quẩn trong làng, nên bao nhiêu bộ lạc xưa, nay cứ c̣n chường mặt ra, không có được bộ mặt thống nhứt như trong xă hội Việt Nam.

Thế th́ việc đo sọ của Madrolle kể như công dă tràng rồi vậy.

Về mặt chủng tộc học, đành rằng khoa nhân thể trắc là yếu tố chánh yếu và quyết định, nhưng cái mẫu người (type d’homme) cũng rất có giá trị đáng kể.

Cô J. Cuisinier cho biết rằng quư tộc Mường, gia đ́nh và họ hàng của các quan Lang, các thổ đạo, các hương chức hội tề th́ xinh đẹp như người Việt, c̣n bần dân th́ quá xấu và quá bé nhỏ. Có phải chăng bần dân ấy chính là người thổ trước Mê-la-nê bị bắt làm nô lệ, sau được phóng nô, họ thành tá điền nông nô, hay thành đa số dân nghèo trong đất Mường?

Và kỳ lạ lắm là toàn thể phụ nữ kể cả phụ nữ quư phái cũng xấu xí và bé nhỏ y hệt như bần dân.

Ghi chép của cô J. Cuisinier phù hợp vơi công việc khảo tiền sử bởi trong các hang động, người ta thấy sọ Ma-la-nê-diêng nằm chung với sọ Anh-đô-nê-diêng, và có sọ lai giữa hai thứ sọ đó.

Chúng tôi tạm kết luận rằng người Mường là quư tộc Lạc Việt từ Hoa Nam nam thiên không mang đàn bà theo kịp, họ tới đó hợp chủng với Mê-la-nê da đen xấu xí và lănh đạo Mê-la-nê cho tới ngày nay, thế nên bần dân vốn là Mê-la-nê nô lệ cũ và phụ nữ quư phái th́ giống nhau, c̣n quư tộc Mường th́ giống Việt Nam.

Ai cũng quên mất điều nầy cả là vào cổ thời, khi mà một cuộc di cư lớn lao xảy ra th́ đa số phụ nữ bị bỏ rơi, hoặc chết đường hết. Họ chết đường v́ họ yếu đuối. C̣n họ bị bỏ rơi là v́ con gái ít có chí phiêu lưu mạo hiểm. Thành thử đàn ông góa vợ dọc đường, và con trai chưa vợ, đến địa bàn định cư th́ phải lấy thổ dân trước làm vợ. Đó là trường hợp người Mường, Mă Lai đợt II, tức Lạc bộ Mă Hoa Nam. Thế nên phụ nữ của họ mới không đồng chủng với họ. Mà đó cũng là trường hợp Hoa Bắc di cư xuống Hoa Nam, không có đàn bà, c̣n đàn bà Việt Hoa Nam th́ ở lại. Thế nên chủng Nam Mông Gô Lích mới thành h́nh với cái sọ nửa Việt nửa Hoa.

Nhưng bần dân và phụ nữ tuy khác chủng tộc với quư tộc nam phái, nhưng tóc lại thẳng, loại da khá trắng và thật trắng nhiều hơn da sậm màu. Mà chủng Mê-la-nê-diêng lại là chủng da đen, tóc quắn quíu, tức không c̣n dấu vết da đen nào nơi bần dân và phụ nữ cả. Điều đó cũng dễ hiểu, bởi họ đă lai giống với Lạc Việt từ nhiều ngàn năm rồi, c̣n ǵ nữa!

Bần dân với phụ nữ cho thấy rơ có một mẩu người Mường nhứt định nào đó, c̣n đàn ông quư tộc th́ lại rất khác nhau, trong một nhóm mười người có tới bốn người giống Thái, bốn người giống Việt, hai người vừa giống Thái và giống Việt.

Cô J. Cuisinier đă ngạc nhiên, v́ cô không thông Việt sử, chớ ta là người Việt, ta giải thích được sự kiện ấy dễ dàng.

Người Thái xưa luôn luôn sống sát cánh với ta, từ thuở chủng Việt tức chủng Mă Lai, làm chủ đất Hoa Bắc cách đây năm ngàn năm. Và ngay ở Cổ Việt cũng thế, bởi tên Phán là người Thục (mà chúng tôi đă chứng minh rằng Thục Phán là người nước Thục, mà nước Thục là một nước của chi Thái, nước Tây Âu. Thục là Thái di cư tới Tây Âu) đánh nước Văn Lang bằng quân lính mộ ở nước Tây Âu, tức nhà xâm lược đó là người Thái, mà lính của ông ta cũng là người Thái).

Như vậy khi bị Triệu Đà, rồi Lộ Bác Đức rồi Mă Viện đánh đuổi th́ quư tộc Lạc Việt và quư tộc Thái cùng chạy trốn một lúc với nhau và đi theo một nẻo với nhau, có lẽ qua đồng bằng Nghĩa Lộ và đất của người Thái Đen ngày nay.

Quan sát của cô J. Cuisinier cho thấy rằng qua hàng ngàn năm hợp chủng, dấu vết xưa cũng c̣n, và ta có thể kết luận riêng về dân tộc Việt Nam rằng khi có một mẫu người Việt Nam nhứt định th́ người Việt Nam là người Việt Nam, chớ họ không phải là Trung Hoa trá h́nh ra làm Việt Nam như sử gia Nguyễn Phương đă nói.

Trung tá M. Abadie, tác giả quyển “Những chủng tộc ở Thượng du Bắc Việt” viết: Trong cuộc hợp chủng nào, sau hàng ngàn năm, các chủng gốc xuất hiện trở lại, chớ không mất hẳn bao giờ, mà ta lại không hề thấy một người Việt Nam nào giống người Hoa bao giờ cả…

Như đă nói, trong một bàn ăn gồm 12 thực khách Việt và 1 thực khách Hoa, ăn mặc như nhau, đồng vóc dáng, đều làm thinh, chúng tôi có thể chỉ đúng ai là Việt, ai là Hoa. Chúng tôi lại đi tới được cái chỗ chỉ thật đúng ai là người Phúc Kiến ai là người Quảng Đông, v́ biệt sắc Mân Việt và Tây Âu sau hơn hai ngàn năm lai giống với Trung Hoa, cứ c̣n là Mân Việt và Tây Âu.

Ta không giống Tàu như sử gia Nguyễn Phương đă nói. Màu da vàng và tóc thẳng không hề là dấu hiệu giống họ.

Quả có người Hoa biến thành Việt và giống Việt, nhưng có lẽ ǵ cái luật đại đa số nuốt thiểu số, c̣n thuyết của ông Nguyễn Phương th́ không phải thế. Thuyết ấy cho rằng người Tàu di cư nhiều, thành đa số tuyệt đối rồi tự xưng là Việt, nhưng gốc Hoa không bao giờ cải biến.

Nếu quả đúng như vậy th́ tại sao chúng tôi lại nhận diện được người Hoa trong một bữa ăn nói trên, chẳng những thế, giữa người Tàu với nhau, chúng tôi lại c̣n nhận diện được người Tàu tỉnh nầy với người Tàu tỉnh nọ?

Nếu quả đúng như thế th́ người Việt giống người Tàu, không c̣n làm sao mà phân biệt được ai với ai nữa, v́ họ không hề bị đa số nào nuốt họ hết bởi họ là Tàu đa số kia mà.

Về luật đại đa số nuốt thiểu số, một cái luật dĩ nhiên, Trung tá M. Abadie đă đưa ra một thí dụ cụ thể rất hay: Bao nhiêu quan thổ ty của vua chúa ta gởi lên các xứ Thổ, Thái, Mán, bắt họ lấy vợ bổn xứ để ḥa ḿnh với các dân đó hầu dễ cai trị họ, bao nhiêu người ấy đều biến thành Thổ, thành Thái, thành Mán hết ráo, qua vài đời hợp chủng. Nhưng quư tộc Thái, Mán, Thổ đều cứ c̣n vẻ Việt Nam hoài hoài, mặc dầu họ theo phong tục Thổ, Mán, Thái, nghĩa là trông họ th́ biết ngay là họ gốc người Việt, khác xa những người chung quanh họ. Tóm lại nếu người ngoài đến xứ ta, mà thiểu số th́ bị ta nuốt mất, c̣n như họ là đa số tuyệt đối, th́ chính họ biến thiểu số chung quanh theo họ, c̣n họ th́ cứ c̣n là họ măi măi, về vóc dáng và về mẫu người. Nhưng dân Việt Nam th́ thấy là biết ngay tức khắc là không phải người Tàu, trừ những người mới lai căn một đời.

Cũng nên biết rằng Madrolle đă đo sọ người Mường trước khi cô J. Cuisinier khảo cứu người Mường, nhưng cô J. Cuisinier không dùng tài liệu của Madrolle v́ thấy rằng Madrolle làm việc sai nguyên tắc. Trong một xă hội gồm hai chủng quá rơ rệt, không thể đo hồ lốn mà có được một chỉ số có giá trị nào.

Và quả chỉ số sọ của người Mường khác xa chỉ số sọ của người Việt như ta đă thấy ở chương chỉ số sọ, v́ bần dân và phụ nữ của họ, thuộc chủng khác. Chúng tôi nói rằng chỉ số sọ là chứng tích quyết định, nhưng phải biết sử dụng nó, và trường hợp từ chối sử dụng của cô J. Cuisinier thật là hùng biện. Madrolle đă đo sái nguyên tắc, nên không dùng được. Thế nên ở Hoa Bắc chúng tôi mới tự ư bỏ sọ Đông Sơn ra và có giải thích tại sao. Để sọ Sơn Đông vào là sẽ sai tất cả như Madrolle đă làm sai về người Mường.

Thế nên cô J. Cuisinier đành chỉ dùng mẫu người và vóc dáng mà thôi, y như là không có Madrolle bao giờ, nhưng chính trong sự thiếu sót của cô, mà cô thấy sự thật rơ hơn và ta cũng được biết sự thật rơ hơn về vấn đề chủng tộc ở xứ Mường.

Chỉ số sọ là chứng tích quyết định nhứt, nhưng khi làm việc theo lối Madrolle th́ nó lại hóa ra gạt gẫm nhứt.

Trong xă hội Việt Nam th́ khác, dân ta đă bị xáo trộn quá sức v́ giặc giă, v́ phong tục đổi thay, nên sự pha giống diễn ra sâu đậm lắm, chủng Mê-la-nê-diêng đă bị nuốt mất rồi, và chủng Anh-đô-nê-diêng “lấn sân”, toàn Bắc Việt đều là Anh-đô-nê-diêng từ nam đến nữ, từ quư tộc đến bần dân, mặc dầu đây đó cũng c̣n sót vài cá nhân bé nhỏ và xấu người.

*

*       *

Giờ chúng ta theo dơi cô J. Cuisinier ở các mặt khác.

Trước hết ta xét về qua ngôn ngữ. Văn phạm của hai dân tộc Mường và Việt giống hệt nhau th́ không thành vấn đề. Ta chỉ c̣n đối chiếu danh từ mà kết luận thôi.

Rất tiếc rằng ông H. Maspéro đă có một tập tự vựng danh từ của 15 thổ âm Mường khác nhau, nhưng chưa được xuất bản th́ ông đă bị Đức Quốc Xă bắt tại Bá Lê, và chết v́ bị đày sang bên Đức, bản thảo thất lạc đi đâu, không ai t́m ra. Nay ta tạm bằng ḷng với biểu đối chiếu nghèo nầy ở đây vậy.

 

Ba hồn bảy vía đứa (con trai), con gái, đâu đi về cùng bố, cùng mẹ ăn cơm, ăn cá.

***

Bố ơi chết bỏ ta làm sao vậy, thân ḿnh ăn đâu ở đâu bơi!

***

Ăn ra khói, nói ra lửa

***

Để cho quỷ xa ma sợ

***

Vía lúa ơi, về đụn về nhà mà ở!

 

Pa hôn pải plái on tứa, on kai, no t́ vên kung pô kung mê, ăn kơm ăn ka.

***

Pô ơi kết bô ta la no p̣, thân ḥ ăn no ở no pô ơi!

***

Ăn za khoê nói za lứa

***

Tê co kwi sa ma đượi

***

Plái ló ơi vên tun vên nhà ma ở!

C̣n một bản đối chiếu nữa rất là quan trọng ở chương sau, và xin xem lại trên 100 bản đối chiếu ở chương ngôn ngữ tỷ hiệu.

Thoạt nh́n vào bản đối chiếu, ta không dám kết luận cái ǵ cả. Người Pháp học tiếng Việt cũng nói lơ lớ như vậy th́ người Mường cũng có thể là ngoại chủng đă chịu ảnh hưởng ngôn ngữ nặng của Việt Nam, chỉ có thế thôi. Nhưng mà không. Hăm bảy, họ nói Ba chín. Nếu họ học ta, sao họ lại không nói hăm bảy như ta? Chắc chắn đó là lối nói của Cổ Việt và người Việt chịu ảnh hưởng Trung Hoa nên biến khác đi, c̣n họ th́ c̣n giữ được lối cổ.

Vua, họ nói là Bua, mà các sách của các cố đạo xưa tại Việt Nam cũng viết là Bua, th́ hẳn xưa kia, Việt và Mường là một. Các cố đạo cũng viết Blời thay cho Trời, không phải là các cố đạo không biết âm Tr, mà dân ta xưa không có âm Tr. Người Mường cũng không có âm Tr, trái cây họ đọc là Tlai Kây. Trái ngang cho họ nói là Plái ngang, Trâu họ nói là Tlu. Họ thay âm V bằng âm Bi, y như người Chàm, mà chúng tôi chứng minh được rằng người Chàm cũng là Mă Lai đợt II.

Nếu họ học với ta th́ họ nói Đâu, nhưng họ lại nói No là tiếng Việt rất cổ mà ta đă bỏ từ lâu, v́ ta biến theo đà tiến bộ, c̣n họ th́ không, v́ họ không tiến nên không biến.

Trong văn thơ hiện đại của ta, ta cũng thường gặp “No nao”, có nghĩa là Đâu nào? Nào đâu?

Con heo họ nói là Kon Kwi mà tiếng Cổ Việt con heo gọi là Con Cúi đấy (chữ W đọc như chữ U).

Con chó, họ nói là Kon Khai, và cố đạo Cadière cho biết rằng chính nông dân Việt Nam ở Quảng B́nh cũng c̣n gọi con chó là Con Khai, và Khai là h́nh thức cổ của danh từ Cầy.

Nhưng bằng chứng vô cùng quan trọng là động từ Chàm.

Nguyên trên các mặt trống đồng lớn có một bộ h́nh cho thấy một số người cầm gậy thọc xuống những cái ǵ như là cái trống. Đa số các nhà bác học Âu Châu nói rằng đó là giă gạo.

Nhưng nhà khảo cổ Lê Văn Lan đă lên xứ Mường và đă thấy người Mường ngày nay đánh trống đồng như vậy đó, tức dùng gậy mà thọc xuống mặt trống.

Người Mường gọi động tác ấy là Chàm mà chúng tôi thấy rằng đó là nguồn gốc của động từ Đâm của Việt Nam, không thể chối căi được, khác hẳn giáo sư Lê Ngọc Trụ đă cho rằng nguồn gốc động từ Đâm của ta là động từ Chàm của Tàu.

Nhưng thử hỏi, dân Việt đă đúc trống và đánh trống trước khi Trung Hoa đến th́ sao họ không có động từ Chàm mà phải đợi Mă Viện tới nơi để vay mượn động từ Chàm?

Người Mường chung đụng liên tục với ta, không bao giờ giữa hai dân tộc bị đứt đoạn hết. Vậy nếu họ đă học tiếng Việt thuở Việt c̣n nói Blời thay cho Trời, th́ khi Việt tiến lên, họ cũng tiến lên theo, ít lắm cũng ở mặt ngôn ngữ.

Nhưng sự kiện lại khác hẳn là họ cứ giữ cái mà học được vào một thời nào đó, th́ là làm sao? Chỉ có thể hiểu rằng cái đó là cái cố hữu của họ và của ta, chớ không phải cái mà họ học được, nhưng ta bị ảnh hưởng ngoại lai quá nhiều, c̣n họ th́ xa các ảnh hưởng đó nên cứ giữ, c̣n ta th́ biến.

Chúng tôi thấy quanh chúng tôi cũng vậy. Chúng tôi đi học Saigon nói khác đi, c̣n các cụ c̣n ở làng, ông cha của chúng tôi, th́ nói khác, mặc dầu không tháng nào mà chúng tôi không về làng, hồi tiền 1945, và mặc dầu các cụ không phải là không có đi chơi Saigon nhiều chuyến mỗi năm.

Không xa cách mà không thay đổi, tức là giữ gốc cũ, chớ không phải học theo mà theo không kịp. Hễ học theo th́ cũng thay đổi theo, có trễ, nhưng vẫn có thay đổi.

Về tôn giáo th́ người Mường thờ tất cả những ǵ ta thờ, với động từ Thờ và danh từ Đ́nh của ta. Họ thờ Thánh Tản Viên y như ta và họ gọi núi đó là núi Ba V́ y như ta. Họ lại thờ đến ba vị thánh Ba V́ mà Madrolle cho rằng có lẽ Sơn Tinh, mà họ gọi là Nguyễn Tuấn y như ta, hai vị khác tên là Nguyễn Hương và Nguyễn Lang, y như ta.

Tại Mường Tlo, thần Tản Viên c̣n mang tên là vua Hùng Vương.

Họ cũng kể cho nhau nghe sự tích Sơn Tinh, Thủy Tinh y như trong gia đ́nh Việt Nam.
Họ thờ Bà Cua On (Bà Chúa con gái) mà họ nói là quả phụ của vua Hùng Vương.

Truyện cổ tích về ông b́nh vôi của họ rất nhiều và truyện nào cũng giống hệt truyện Việt Nam.

Về nguồn gốc dân tộc th́ họ kể chuyện một người con gái Mường tên là bà Ngu Kơ (Âu Cơ) lấy một ông hoàng tử tên là Long Wang (có lẽ là Lạc Long Quân), con của vua Yịt tức là vua Việt, (bởi ở chuyện khác họ nói vua Yịt là vua Hùng Vương). Bà Ngu Kơ đẻ ra một trăm cái trứng, nở ra 50 trai và 50 gái. Rồi th́ v́ xích mích với nhau, hai vợ chồng xa nhau. Hoàng tử Long Wang là loài cá ở nước nên mang con ra cửa sông, c̣n bà Ngu Kơ vốn là loài nai có bông h́nh ngôi sao, nên dẫn con lên rừng. Bà nầy làm vua trong rừng và quan dân kính mến bà nên ngày nay họ mới làm cờ mang h́nh con nai có bông ngôi sao để thờ Bà (ăn khớp với h́nh nai trong trống đồng mà các ông Tây bảo rằng bắt chước Trung Á!!!).

Loại nai có bông h́nh ngôi sao, người Pháp gọi là Cerf solaire và bông đó không có thật mà chỉ là h́nh tượng trưng của các dân tộc vừa thờ mặt trời vừa thờ nai.

Đây là người Mường lầm lẫn khi kể truyền thuyết. Họ tự nhận họ là con cháu của Âu Cơ, nhưng chúng tôi th́ chủ trương rằng Âu Cơ chỉ là Âu tức Thái. Họ đúng và chúng tôi lầm. Không, chính họ đă lầm. Quả thật thế, dân Âu tự xưng là Nghê U và Tàu đọc theo đúng là Nghê U. Người Mường cũng đọc gần đúng là Ngu Kơ. Mà ngôn ngữ của Mường là ngôn ngữ Lạc bộ Mă, tức Mă Lai đợt II, chớ không phải ngôn ngữ Âu. Nhưng về Nai th́ họ đúng, bởi người Thái không bao giờ thờ Nai cả, c̣n họ th́ hiện đang thờ.

Nhà nho Nhượng Tống lên án Việt Điện U Linh, Lĩnh Nam Trích quái với Đại Việt Sử Kư toàn thư đă chắp nối truyền thuyết Mường vào sử ta, và sau nầy sử gia Nguyễn Phương cũng bắt chước Nhượng Tống th́ tưởng hai nhà ấy hơi vội vàng.

Tại sao lại không nghĩ được rằng hai dân tộc xưa kia là một khi họ có chung truyền thuyết?

Trong Đại Việt Sử Kư toàn thư ngoại kỷ, Nhượng Tống đă t́m cách chứng minh rằng Lê Lợi là người Mường và xem ra th́ ông thành công trong cách chứng minh đó.

Đây là suy luận của ông Nhượng Tống. Nhượng Tống công kích Ngô Sĩ Liên, cho rằng sử gia họ Ngô chắp nối truyền thuyết Mường như là vụ đẻ trăm trứng vào sử Việt, chỉ để vừa ḷng trào Lê v́ tổ sáng nghiệp Lê Lợi là người Mường. Ông viết: “Nếu không là người Mường, sao có tổ tiên đời đời làm phụ đạo ở Lam Sơn? Miền đó, tới nay, cũng vẫn c̣n là một miền Mường thuần túy”.

Ông Nhượng Tống đă thành công, ít ra cũng ở cái điểm Lê Lợi là người Mường, nó giúp ta kết luận rằng người Mường cũng giỏi như người Việt và không đố kỵ vào ḿnh chút nào.

C̣n việc lên án Ngô Sĩ Liên th́ có thể oan cho họ Ngô. Họ Ngô chỉ ráp nối như vậy v́ quan niệm như ta, là Mường và Việt đồng chủng với nhau, chớ nào phải để nịnh trào Lê có một ông tổ sáng nghiệp gốc Mường đâu.

Chính sự thành công của Nhượng Tống lại gián tiếp chứng minh rằng Mường và Việt chỉ là một, trông họ lạc hậu hơn ta, nhưng họ vẫn sáng nghiệp vương được tại nước Việt (mà sáng một cách anh dũng bằng cách lănh đạo chống xâm lăng, chớ không phải sáng nhờ mưu của một nhà sư như Lư Công Uẩn hay nhờ lấy thế ngoại thích như nhà Trần) th́ họ phải là ta, họ mới giỏi như vậy, chớ họ không phải là Mường Mọi ǵ hết.

Cô J. Cuisinier cho biết rằng ở Nghệ An, quanh Phủ Quỳ có những người Việt chậm tiến mà người ta lầm tưởng là người Mường, nhưng cô nghiên cứu họ th́ thấy rằng họ là người Việt, mặc dầu họ nói giọng Mường với các thổ âm Mường.

Đây là một sự kiện vô cùng quan trọng: có người Việt chậm tiến. Và thứ người Việt chậm tiến lại ở quanh Phủ Quỳ tức quanh một vùng Mường danh tiếng.

Chúng tôi đă t́m biết người Việt chậm tiến ấy là ai, và đă t́m được. Sử ta chép rằng năm 1448, ta thôn tính rợ Tồn Bồn, lấy đất của họ đặt là Châu Quy Hợp (nay là Phủ Quỳ, Nghệ An).

Tồn Bồn man mà sử ta chép có lẽ là một số bộ lạc Lạc Việt chậm tiến và sáng kiến đó là của ông vua con của vua Lê Lợi, chỉ có ḍng họ Lê Lợi ở gần đó mới biết rơ thứ “man” nầy và mới nghĩ ra cách Việt hóa họ, v́ thấy họ đồng chủng với ta.

Cô J. Cuisinier rất dè dặt, không dám khẳng định cái ǵ mà chỉ tŕnh bày sự kiện thôi, trong hằng vạn sự kiện nho nhỏ như vậy, v́ cô chỉ nghiên cứu người Mường, chớ không phải t́m nguồn gốc dân tộc Việt Nam như ta, nhưng ta th́ không thể làm ngơ trước những sự kiện đó.

Có phải chăng v́ họ và ta là một mà họ không tự xưng là ǵ hết mà chỉ giản dị là Người Trong (Mwai Tlong) và gọi ta là Người Ngoài (Mwai Ngoài)?

Cô J. Cuisinier đă thấy toàn thể người Mường nhuộm răng đen, một số xâm ḿnh, toàn thể ăn trầu, và họ có đồng bóng, và điều nầy quan trọng hơn hết là họ có trống đồng loại lớn mà họ đang sử dụng, chớ không phải trống đào được dưới đất đem lên để coi chơi. Chỉ có quan Lang mới có trống đồng và số tia của ngôi sao càng nhiều, khi quan Lang càng mạnh thế, nhưng thường th́ chỉ có 7 tia, 8 tia. (Những ngôi sao 24 tia, hẳn phải là của các Lạc Hầu, Lạc tướng và của vua Hùng Vương).

Giáo sư Kim Định đă nhấn mạnh về những con số 8, 16, v.v. của các tia ngôi sao, để lôi kéo Việt vào Trung Hoa, nhưng có những ngôi sao 7 tia đó ông ạ, và con số 7 th́ không thể lôi kéo được như 8, 14 và 24 nữa.

Có một chi tiết nhỏ nầy mà người Việt Nam không ai biết cả. Ta chỉ biết có danh từ Quan Lang, nhưng danh từ Lang th́ không bao giờ có người Việt nào nói đến.

Lang trong xă hội Mường là một Thái ấp nhỏ gồm vài ba thôn (Fief féodal). Chắc chắn nó là h́nh thức trung điệp của danh từ Làng ngày nay, c̣n h́nh thức ban đầu là danh từ T’lang của Mă Lai Sumatra ngày nay.

Quan Lang là quan cai trị một lang (chef du fief) chớ không phải là một danh từ kép có nghĩa riêng biệt mà tách rời ra th́ hết nghĩa như ta tưởng. Quan Lang nói tắt là Quan cai trị một lang. Ta chỉ biết có Quan Lang mà không bao giờ biết cái Lang của họ là cái ǵ cả.

T’lang = Lang = Làng

Rơ ràng như ban ngày.

Và người Mường thuộc đợt di cư II, y như người Mă Lai Nam Dương.

Chúng tôi sẽ chứng minh rằng họ thuộc đợt di cư II, tức đợt lưỡi ŕu chữ nhựt, tác giả trống đồng và chỉ là dân Lạc Việt bổ sung cho dân cũ cổ hơn họ đến 2.500 năm.

Trong xă hội ta, tuy c̣n trống đồng thau thờ trong một vài làng hiếm hoi nhưng không c̣n truyền thuyết về trống đồng, nhưng trong xă hội Mường th́ c̣n. Truyền thuyết nầy cho ta biết có vua Hùng Vương và Hùng Vương thuộc đợt I.

Truyền thuyết Mường kể rằng vua Yịt (Việt) – mà ở truyền thuyết khác th́ nói rơ rằng vua Yịt là vua Hùng Vương – có hai người con gái là cô Ngân và cô Nga. Hai cô đi tắm thấy một trống đồng thau trôi trên mặt biển rồi tắp vào bờ. Hai cô cho vua cha hay tin đó, và vua Yịt cho người mang trống về.

Nhà vua cho gọi thợ ở từ phương Đông, từ phương Tây, từ phương Bắc và từ phương Nam đưa thau, đưa khuôn, bảo họ đúc 1960 cái trống rồi phát cho các lănh chúa mỗi người một cái.

Sau, vua thăng hà, người ta dùng trống trong tang lễ. Người ta đánh trống để gọi hồn người chết!

Ở đây, ta thấy rơ rằng người chép truyền thuyết phải chép trung thực, không nên thêm bớt, v́ sự thật nằm trong đó, nếu ta thêm bớt th́ sự thật sẽ biến mất và không c̣n làm sao mà hiểu đúng ư người xưa muốn gởi gắm việc quan trọng trong đó.  

Cô J. Cuisinier đă bảo đảm là chép trung thực, nên chúng tôi mới khám phá ra một sự thật lớn: vua Hùng Vương thuộc đợt I.

Trong truyền thuyết nầy có vài điểm vô lư mà ta cần giải thích. Và trong những sự vô lư đó, đă cho thấy vài sự thật lớn về thượng cổ sử của ta.

Theo lời kể th́ vua Việt không có phát minh ra loại trống đó, mà chỉ cóp theo một cái trống bắt được thôi. Nhưng mà thợ trong nước của ông th́ đă biết nghề đúc đồng thau rồi, nên họ mới thừa hành mạng lịnh của ông được.

Và quả người ta đă t́m thấy lưỡi ŕu tay cầm bằng đồng pha ở núi Voi. Thế nghĩa là đợt I, tại địa bàn Cổ Việt cũng đă tự lực tiến lên đến thời đại đồng thau, sau 2.500 năm định cư ở Cổ Việt, trước khi bọn có trống là đợt II tới nơi. Không phát minh trống đồng thau, mà lại có sẵn thợ là v́ lẽ đó, chớ không vô lư, không mâu thuẫn chút nào hết.

Trống thau không thể trôi trên mặt biển v́ cái lẽ giản dị là nó không có hai đáy, mà chỉ có một mặt thôi. Người ngoại quốc đưa tới chăng? Cũng không, v́ ngoại quốc văn minh có tiếp xúc với Hùng Vương thuở đó chỉ có thể là người Tàu, mà người Tàu th́ không có chế tạo trống thau, hơn thế, cổ thư của họ lại xác nhận trống thau là của dân Việt.

Tới đây th́ khoa khảo tiền sử lại bước trở lên ngai vàng. Vua Hùng Vương là vua của đám lưỡi ŕu tay cầm, tức đám Lạc bộ Trăi di cư cách đây 5 ngàn năm.

Trống là phát minh của bọn lưỡi ŕu h́nh chữ nhựt, 2.500 năm sau mới đến, sau khi làm chủ Hoa Nam và bị Hoa tộc đánh đuổi tại Hoa Nam.

Và bọn sau cũng tới bằng đường biển chớ không phải chỉ chạy bộ, đó là h́nh ảnh đúng của truyền thuyết mù mờ về sự kiện trống trôi trên biển.

Trống đồng thau không thể trôi trên mặt biển lâu hơn 10 phút mà không ch́m, và cái huyền thoại của cô Ngân, cô Nga chỉ ngụ ư là trống do kẻ đi biển đưa tới mà thôi.

Cô J. Cuisinier không có theo dơi khoa khảo tiền sử, không có theo dơi vụ Đông Sơn, nên cô không giải thích ǵ hết, chỉ chép truyền thuyết dân Mường, nhưng cuộc ghi chép lạnh lùng của cô rất là quan trọng đối với ta.

Và không có truyền thuyết nào về sự kiện vua Hùng Vương bị ai diệt cả, trừ có sử về ông vua Hùng Vương cuối cùng bị tên Phán diệt, thế nghĩa là bọn tới sau thiểu số, chịu phục tùng vua sẵn có.

Thanh Hóa chỉ là một trung tâm của bọn khách trọ đó, hoặc là một tiền đồn của nước Văn Lang, v́ chúng tôi sẽ chứng minh rằng Cửu Chân, Nhật Nam là đất của bọn lưỡi ŕu h́nh chữ nhựt chậm tiến, nhưng thích độc lập mà vua Hùng Vương muốn thống nhứt, và đă thành công, nhưng c̣n lỏng lẻo.

Như thế th́ phải đặt tại Đông Sơn một tiền đồn để thực thi chánh sách tàm thực và bảo vệ vùng văn minh phía trên Đông Sơn.

Và có vua Hùng Vương hay không? Thiên hạ đă căi nhau từ mấy mươi năm nay về Lạc Vương và Hùng Vương, nhưng chưa ngă ngũ ra sao cả. Chính người Mường đă xác nhận là có vua Hùng Vương, v́ trong các truyền thuyết khác, họ gọi ông ấy là Bua Hùng Wang, chớ không gọi là Bua Yịt nữa.

Tất cả các truyền thuyết Mường, xét thật kỹ đều cho ta biết những sự kiện chắc chắn sau đây:

1.   Vua Hùng Vương thuộc Mă Lai đợt I, c̣n người Mường th́ thuộc loại Mă Lai đợt II. Quả thật thế, không bao giờ trong truyền thuyết họ gọi Hùng Vương là “Đức vua của ta” mà luôn luôn họ gọi ông ấy là “Ông Bua Yịt” hoặc Bua Hùng Wang.

Họ kể chuyện gả con gái cho vua Yịt, nghe lối kể, th́ y như họ là người ngoại quốc, chớ dân của một nước, gả con gái cho vua của nước ấy không bao giờ mà nói là gả cho vua Yịt mà nói là gả cho nhà vua.

Thế nghĩa là họ chỉ là khách trọ được nhận vào cộng đồng đó, vẫn thờ kính Hùng Vương nhưng cứ xem đó là vua của cộng đồng khách chớ không phải là cộng đồng của họ.

2.   Mă Lai đợt I thuở di cư sau biến cố Hiên Viên chỉ có lưỡi ŕu tay cầm bằng đá, nhưng tự lực tiến lên giai đoạn đồng pha, trước khi bọn đợt II tới nơi. Đó là bọn có trống đồng thau. Bằng chứng thấy rơ trong truyền thuyết: vua Hùng Vương không hề phát minh trống đồng nhưng lại đă có sẵn thợ đồng để đúc trống do ngoại nhân đưa tới.

Sự kiện trên đây được khoa khảo tiền sử xác nhận là người ta đă t́m được lưỡi ŕu tay cầm bằng đồng pha tại núi Voi (Yên Hưng).

3.   Tới đây th́ vụ án Hùng Vương, Lạc Vương mà H. Maspéro đă đưa ra và sử gia Nguyễn Phương làm rùm lên, là một cuộc vu cáo. Người Mường không hề biết sách Tàu viết Lạc Vương hay Hùng Vương, nhưng họ gọi cái ông vua vay mượn trống đồng là Bua Hùng Wang. Thế nghĩa là Hùng Vương có thật, chớ không phải là một sự lầm lẫn tự dạng. Nếu sự lầm lẫn ấy mà có, th́ người Mường không thể biết được mà lầm lẫn theo người Việt, bởi họ không có bao giờ viết sử để mà phải lầm tự dạng.

Nhưng có thế nào mà họ bịa ra ông vua đó hay không? Chắc chắn là không v́ “Bua Hùng Wang” chẳng làm cho họ hănh diện thêm, oai hùng thêm chút nào cả, trái lại họ c̣n xách mé gọi tên ông ấy, chớ không kính cẩn gọi Đức Vua, hay vua tổ như ta. Không ai bịa làm ǵ một nhơn vật mà họ không kính nể bao nhiêu.

4.   Danh xưng Việt đă có rồi vào thuở đó, nhưng dưới h́nh thức YỊT. Chúng tôi đă bảo rằng đó là danh từ của ta, dùng để chỉ loại ŕu Quốc Oai, rồi Tàu vay mượn biến thành danh xưng, th́ dĩ nhiên là ta đă phải có trước khi bị Tàu cai trị. Và quả Tàu đọc chữ Việt khá giống người Mường:

Yịt = Yue

Chúng tôi thiết âm Yue, không đúng lắm, chớ Quan Thoại đọc Yue khá giống Yịt.

Cả hai lần, ở Hoa Bắc và Hoa Nam, để gọi ta, họ đều phiên âm, chớ không có tự ư đặt tên ta.

Việt chỉ là lối đọc sai của các nhà Nho sau nầy, họ đọc sai hàng vạn chữ, đôi khi sai một cách dị kỳ: Tsin Tu = Thận đọc, Xửa = Thiệt, Pin = Tân.

Đây là vụ án lịch sử mà ta cần làm cho ra lẽ, như vụ án chữ Lạc, không thôi ông Đào Duy Anh cứ nói Lạc là con chim Lạc, và nhiều tác giả đă bị sử gia Nguyễn Phương hù, hoảng hốt tái bản sách, bỏ mất chữ Hùng Vương.

Ông H. Maspéro vớ được quyển Thủy Kinh Chú và quyển Nam Việt Chí thấy trong đó Thủy Kinh Chú viết chữ Lạc rất lạ hơi giống chữ Hùng c̣n N.V.C. th́ bỏ Lạc viết hẳn Hùng, ông vội la hoảng lên là N.V.C. đă lầm tự dạng Lạc Vương ra Hùng Vương.

Như đă nói, ông H. Maspéro mắc bịnh tố cáo những sai lầm tự dạng mà ông ấy tưởng tượng là có chớ người học chữ Tàu đời xưa, hễ sai một nét là bị đ̣n chết người, phương chi đó là những ông viết sách, mà thời xưa, viết sách không in được, không bán được để kiếm tiền th́ chỉ có những người thật giỏi chữ nghĩa mới viết cho vui thôi, họ có sai là sai về sự kiện lịch sử, chớ về tự dạng th́ không bao giờ. Hai chữ LạcHùng khác nhau khá xa, có bị mọt gậm c̣n một nét, cũng không thể lầm lẫn được.

Nhưng lư lẽ vững hơn hết là các sử gia ta viết Hùng Vương là viết theo truyền thuyết chớ không phải bắt chước N.V.C. như ông H. Maspéro nói và ông Nguyễn Phương bắt chước nói theo, th́ không làm sao mà có vấn đề lầm tự dạng được cả, trong sách của ta.

Ta có một chứng tích, không thể chối căi, là cái bài vị ở đền Hùng. Bài vị đó, không có viết là Hùng Vương mà bảo rằng bài vị cũng sai tự dạng.

Chữ đề trên bài vị là:

Đột ngột cao sơn, Cổ Việt Hùng thị.

Đây là một vấn đề mới lạ nữa, mặc dầu bài vị đó ai cũng biết. Vấn đề mới lạ v́ chưa ai đặt ra lần nào.

Theo ông L. Bézacier, quản thủ các di tích lịch sử Việt Nam cho tới 1945, th́ đền thờ có lẽ được xây vào đời nhà Lư, tức sau ông Hùng Vương 18 đến hơn một ngàn năm.

Người viết bài vị, dĩ nhiên là viết theo truyền thuyết, y như các sử gia ta, nhưng có khác là họ không viết Hùng Vương mà lại viết Hùng Thị. Thế nghĩa là họ có biết cái ǵ, chớ không chịu ảnh hưởng của ai cả.

Nếu họ bắt chước T.K.C. hay N.V.C. họ đă viết CỔ VIỆT HÙNG VƯƠNG chớ không thể nào họ lại viết CỔ VIỆT HÙNG THỊ hết.

Hùng Thị là cái ǵ? Là Thị tộc Hùng. Người ta kỷ niệm một thị tộc chớ không phải thờ một cá nhân. Cái thị tộc đă dựng nước Văn Lang ấy.

Thị tộc Hùng có vua. V́ không nhớ tên, không nhớ hiệu, nên dân chúng gọi là vua Hùng Vương, tức vua của thị tộc Hùng.

Cổ Việt Hùng Thị là ǵ? Chúng tôi đă thử cắt nghĩa rồi và phải hiểu bằng hai cách. Nếu đó là Cổ Việt Hùng Thị th́ đó lại là thị tộc Hùng ở đất Cổ Việt. Bằng như là Cổ Việt Hùng Thị th́ lại là thị tộc Hùng Việt đời xưa.

Cả hai đều nói đến một thị tộc, thị tộc Hùng, hoặc Việt Hùng chớ không hề nói đến ông vua Hùng Vương nào hết.

Nhưng đừng tưởng rằng đó là bằng chứng dùng để phủ nhận Hùng Vương mà trái lại để xác nhận. Bằng chứng ấy cho biết rằng kư ức của dân chúng thọ một cách lâu dài, hàng ngàn năm, họ c̣n nhớ được chuyện xưa, v́ trong sách Tàu không có chuyện Việt Hùng nào hết. Ta chỉ viết theo truyền thuyết.

Truyền thuyết c̣n nhớ thị tộc Hùng Vương th́ truyền thuyết nhứt định phải nhớ vua Hùng Vương.

Mà không phải là chúng tôi đoán ṃ. Tất cả truyền thuyết của người Mường đều nói đến vua Hùng Vương mà người Mường th́ không có đọc Việt Diện U LinhLĩnh Nam Trích Quái bao giờ để nghĩ rằng họ bị ảnh hưởng của hai quyển sách đó như sử gia Nguyễn Phương đă nghi oan cho Ngô Sĩ Liên mà cho tác giả của hai quyển sách cũng không có bịa, họ chỉ viết theo truyền thuyết mà thôi.

Không có ǵ để kết luận, bởi chuyện đă tự nó hiển nhiên như vậy. Chữ Hùng là chữ chánh chớ không phải chữ Lạc. Nếu không có ông vua nào lấy hiệu là Hùng Vương đi nữa th́ Hùng cũng chỉ là một thị tộc.

Chủng tộc là chủng Việt, Chi là Chi Lạc, nhưng trong Chi Lạc phải có nhiều thị tộc. Chúng tôi có nói đến một thứ người Việt cổ sơ hơn người Mường ở chương sau, chương Làng Cườm sống dậy. Ấy, thứ người Việt đó hiện tồn tại và họ tự xưng là Lạc nhưng lại chia ra thành hai thị tộc, thị tộc K’pong và thị tộc Yru.

Vả lại Tàu họ nói có ông vua của dân Lạc (Lạc Vương) chớ không có bao giờ họ bảo rằng Lạc Vương tên ǵ, hiệu ǵ, có thể họ không biết tên ông, không biết hiệu ông. Tiếng Lạc Vương của họ không bao giờ có ư phủ nhận danh hiệu hay vương hiệu Hùng Vương của ta như ông H. Maspéro và các đệ tử của ông tưởng lầm.

Họ biết có dân Lạc của chủng Việt, nên họ gọi dân đó là Lạc Việt. Nhưng v́ không có bang giao mật thiết với dân Lạc Việt họ không thể biết chi tiết nội bộ chánh trị và hành chánh của dân Lạc Việt, ngoài sự kiện dân đó có vua.

Trong điều kiện dốt t́nh h́nh Văn Lang ấy, họ chỉ c̣n có một cách độc nhứt là gọi ông vua của dân đó là Lạc Việt, tức vua của dân Lạc.

Danh xưng Lạc Vương không phải là danh xưng như ông H. Maspéro đă đoán liều. Nó chỉ có nghĩa là Roi des Lạc. Mà như vậy th́ cổ sử Trung Hoa không có sai. Trái lại họ rất khoa học và dè dặt. Khi họ không biết tên, không biết hiệu của ông vua đó, họ làm thinh mà chỉ gọi ông vua ấy là vua của dân Lạc.

Ta đă thấy Lưu An, tác giả Hoài Nam Tử, đă dè dặt như vậy khi chép rằng đạo binh viễn chinh của Tần Thỉ Hoàng đă cho quân đóng lại biên giới đất Nam (Nam dă chi giới). Họ hoàn toàn mù tịt về nước Văn Lang, trong khi họ biết quá rơ nước Tây Âu, Mân Việt, với cả tên cúng cơm của các vua ấy nữa, nên Lưu An chỉ nói là biên giới đất Nam, mà không nói ǵ rơ hơn.

Dưới đây là một câu chuyện ngộ nghĩnh. Chúng tôi có vào một nhà thờ Tin Lành để nghe giảng đạo một lần.

Ông Mục sư hỏi các con chiên:

-     Các người tin rằng có Đức Chúa Trời hay không?

Thiên hạ đều im lặng.

Mục sư lại nói:

-     Có, tôi có bằng chứng rất khoa học là có Đức Chúa Trời. Bằng chứng đó là Con Quỷ Sa Tăng nó có nói đến Đức Chúa Trời. Nếu không có Đức Chúa Trời sao con Quỷ Sa Tăng lại nói có?

Chúng tôi bật cười, v́ nếu suy luận như thế th́ c̣n phải chứng minh rằng có con Quỷ Sa Tăng nữa mới được.

Nhưng ở đây, kẻ nói rằng có BUA HÙNG WANG là kẻ có thật, chớ không như con Quỷ Sa Tăng. Kẻ đó là người Mường bằng xương bằng thịt.

Chỉ có ông H. Maspéro là sai, và những đệ tử trung thành của ông là sai khi hiểu lầm sách Tàu, rồi tố cáo sách ta.

Hai người viết sách, một đàng không biết chi tiết, dè dặt chỉ nói Lạc Vương là đáng khâm phục lắm, một đàng biết chi tiết, nói rơ hơn là Hùng Vương th́ cả hai đều đúng sự thật. Chỉ có những người bắt buộc Việt Nam phải nô lệ Trung Hoa mới ngỡ thấy Việt Nam sai, Trung Hoa đúng mà thôi.

Câu chuyện thật là ngộ nghĩnh. Một ông Tây tố cáo sử gia Tàu và sử gia Việt viết sai chánh tả Tàu.

Ngộ nghĩnh hơn nữa là tánh cách của các cuộc tranh luận. Các học giả ta chia ra làm hai phái, phái theo ông Tây H. Maspéro, phái chống, nhưng cả hai đều tức giận ghê hồn.

B́nh tĩnh chớ! Ông Maspéro chỉ mắc bịnh tố cáo chánh tả như Văn Lang, Dạ Lang, Hùng Vương, Lạc Vương mà viết ra vậy thôi chớ ông ấy b́nh tĩnh lắm.

C̣n ta, vua tổ của ta hiệu là ǵ; nào có đáng giận ai nói sai đâu.

Ta nên b́nh tĩnh mới t́m ra sự thật được, chớ hễ tức giận là đă có khuynh hướng rồi, tức giận là bị ám ảnh rằng ḿnh là đúng, kẻ khác là sai.

Trước hết, thiên hạ nói đến một quyển cổ thư mà không ai thấy bao giờ, đó là quyển Giao châu ngoại vực kư, chỉ thấy sách khác trích lại. Nhưng cũng không ai biết những đoạn trích dẫn có trích đúng hay sai, vậy mà cứ xem G.C.N.V.K. là khuôn vàng thước ngọc th́ hơi trái lẽ. Nhưng ta vẫn cứ phải lấy T.K.C. làm chứng, mặc dầu không biết nó có chép đúng theo sách được dẫn hay không.

Quyển “Thủy Kinh Chú” trích dẫn G.C.N.V.K. th́ giá trị của nó như sau đây:

Xin nhắc lại số tạp chí dày 480 trang khổ lớn, tạp chí Hán Học xuất bản tại Bắc Kinh 1947. ông R.A. Stein thường dựa vào quyển sách đó, nhưng ông ấy có báo động cho độc giả biết những điều sau đây: Lệ Đạo Nguyên, tác giả quyển T.K.C. là một Lăo gia, tức người theo chủ trương Lăo Tử. Sách của phái Lăo gia rất bê bối về các mặt khác.

Sở dĩ ông R.A. Stein dùng sách ấy v́ mặc dầu khuyết điểm trên, sách của phái Lăo gia lại vô địch về địa lư. Muốn học địa lư cổ thời, nên tin sách của phái Lăo gia hơn các sách khác, Lăo gia lại là một phái chuyên viên nên sách của họ đầy dẫy chi tiết thiên văn, nông nghiệp, cổ tích địa phương, giúp ta biết rơ đời sống dân chúng vào thời đó. Người ta biết được kỹ thuật nông nghiệp thời Xuân Thu và Chiến quốc của Tàu cũng chỉ nhờ các cách của phái Lăo gia, c̣n bao nhiêu sử sách khác tuyệt nhiên không đả động tới những chuyện mà họ cho là lặt vặt không xứng đáng với kẻ sĩ.

Vậy ta nên ghi nhớ là Thủy Kinh Chú rất bê bối về sử và tự dạng.

Nam Việt Chí viết Hùng Vương.

Thủy Kinh Chú viết Lạc Vương, với chữ Lạc thứ ba.

Đó là chữ Lạc trông hơi giống chữ Hùng, Các + Chuy.

Tác giả Nam Việt Chí cũng là một bậc danh nho, lại thuộc phái nghịch với phái Hoằng Lăo của Lệ Đạo Nguyên không thể nào mà lại hoan nghinh chữ Lạc của T.K.C. để biến chữ Lạc ấy ra là Hùng.

Tác giả Nam Việt Chí viết Hùng, có lẽ v́ ông ấy có tài liệu riêng về dân ta mà không ai biết.

Nam Việt Chí không lầm và ta không lầm Nam Việt Chí có tài liệu riêng lạ, c̣n ta, ta viết theo truyền thuyết, đâu có tự dạng để mà lầm:

Nhưng chỉ tại các ông không biết rằng có một thứ dân tên là Lạc bộ Chuy, đó là rợ Khuyển Nhung, không biết có con sông Lạc bộ Chuy ấy ở Thiểm Tây, cứ biết có mỗi con sông Lạc bộ Trăi ở Bắc Hà Nam, nên mới căi nhau ầm ĩ, chớ thật ra th́ Lệ Đạo Nguyên không có lầm tự dạng v́ quả Lạc bộ Chuy cũng có mặt ở Cổ Việt, bằng chứng là ngôn ngữ ta đầy dẫy danh từ Môn, Khơ Me Miến Điện, hậu duệ của Khuyển Nhung, tức Lạc bộ Chuy.

Lạ lắm là vấn đề đó quá cũ (1918) nhưng đến năm 1964 sử gia Nguyễn Phương nhắc lại (mà không nói là do H. Maspéro đặt ra) th́ nhiều học giả Saigon lại hoảng hốt lên, có người cho tái bản sách của ḿnh với sửa chữa về Hùng Vương một cách âm thầm, có người viết bài đăng báo minh định lập trường rằng ḿnh c̣n đang nghiên cứu lại, mặc dầu thuyết H. Maspéro sai quá rơ rệt.

*

*       *

Các ông Tây phủ nhận Hùng Vương, tuy sai, nhưng vẫn có dựa vào cái ǵ, nhưng khi phủ nhận Văn Lang th́ họ chỉ vu khống suông rằng ta lầm Văn Lang với Dạ Lang bên Tàu.

Nhưng đă có bằng chứng là ta đă lập quốc rồi, trước khi An Dương Vương đến, tức trước cả khi người Tàu Triệu Đà đến nữa. Chính sử Tàu đă chép rằng An Dương Vương đánh dẹp vua ta. Các ông Tây rất tin sử Tàu, nhưng ở đây th́ các ông giấu nhẹm đoạn sử Tàu đó. Tại sao vậy? Chánh trị đă chi phối khoa học chăng, và sự giấu nhẹm và phủ nhận đó có phải chăng để tạo mặc cảm kém cỏi nơi ta?

Nếu quả thật ta sống dưới chế độ bộ lạc th́ những Lạc tướng mà Tàu giữ lại để dùng là chính những tù trưởng của các bộ lạc ấy. Nhưng Tàu có biết chế độ tù trưởng của ta, tại sao không gọi họ là tù trưởng, mà gắn cho họ các chức Hầu và Tướng.

Rơ ràng Lạc tướng là cán bộ quân chánh của Vua để lại, mà như vậy th́ chắc chắn là ta đă có lập quốc, đă có vua.

Nếu ta chưa dựng nước, chưa có một ông vua thống nhứt được các bộ lạc th́ Thục Phán đánh ai để cướp đất Cổ Việt? Sự kiện Thục Phán đă diệt một ông vua của dân Lạc Việt, được cổ sử Trung Hoa ghi chép, không c̣n là ức thuyết nữa, và chính cuộc xâm lăng của Thục Phán đă gián tiếp chứng minh rằng một tù trưởng Lạc Việt đă thu phục được các tù trưởng khác để dựng nước làm vua. Đó là điều chắc chắn, tưởng không c̣n là một vấn đề ḷng ḍng nữa.

C̣n nước ấy tên là ǵ, vua ấy tên là ǵ, hiệu là ǵ, th́ chỉ là chuyện phụ mà thôi. Nhưng các ông ngoại quốc, lại cố ư lấy chuyện phụ phủ nhận chuyện chính, phủ nhận tên Văn Lang, tên Hùng Vương để rồi phủ nhận luôn rằng ta không có vua trước khi người Tàu đến th́ thật là một sự xuyên tạc mà ta không thể nín.

Thảm lắm là sau 1945, có sử gia ta ở xứ nầy, cũng lặp lại luận điệu của các ông Tây để ngầm nói rằng ta chưa lập quốc vào thuở đó th́ ta lại càng không thể nín hơn.

Đành rằng dầu sao, các bộ lạc, các tù trưởng cũng tồn tại sau khi nước Văn Lang hay nước ǵ đó không biết, được dựng lên, nhưng họ đă thành quan của vua đó rồi, chớ không c̣n độc lập trong bộ lạc của họ như trước đó nữa.

V.Đ.U.L.L.N.T.Q. chỉ chép theo truyền thuyết của dân gian chớ tác giả hai quyển ấy không có bịa cái ǵ cả, Ngô Sĩ Liên cũng viết đoạn sử đó theo truyền thuyết chớ không có cóp lại quyển sách trên như Nhượng Tống đă tố cáo và sử gia Nguyễn Phương phụ họa theo.

Dân chúng hoàn toàn không hề biết Động Đ́nh Hồ v́ họ không có học địa lư của Trung Hoa, và khi mà họ truyền miệng cho con cháu họ nghe rằng biên giới xưa của nước ta là Động Đ́nh Hồ, là nói sự thật một trăm phần trăm.

Truyền thuyết Mường về việc dựng nước của vua Hùng Vương cũng đúng một trăm phần trăm, v́ cái lẽ giản dị là người Mường chưa bao giờ đọc Việt Điện U Linh, Lĩnh Nam Trích Quái và Ngô Sĩ Liên.

Nhượng Tống mắng Ngô Sĩ Liên là “ngây thơ” khi họ Ngô “lượm lặt chuyện Mường ráp vào sử ta”.

Dịch Ngô Sĩ Liên, nhưng lấy danh từ kép quốc ngữ Mường - Mán để thay cho Man di, trong nguyên văn chữ nho. Trong tư tưởng của Nhượng Tống, Mường là dân mọi rợ th́ không sao đồng tông với ta được và ráp nối chuyện Mường với chuyện Việt là bậy bạ.

Nhưng Ngô Sĩ Liên không có ngây thơ tí nào cả. Chúng tôi có bằng chứng rằng vào thời Ngô Sĩ Liên, ta c̣n nói tiếng Mă Lai chưa biến dạng như ngày nay, người Mường cũng thế, th́ Ngô Sĩ Liên phải biết rằng ta và Mường là đồng bào ruột thịt.

Bằng chứng ấy đă được đưa ra rồi, nhưng cũng xin nhắc lại. Cứ theo một quyển du kư của một người Âu th́ dưới thời Trịnh Nguyễn, ta c̣n gọi cái cửa là Pan y hệt như người Thượng vốn là Mă Lai.

C̣n Cửa sông, Mă Lai gọi là Kưala, th́ Ngô Th́ Sĩ phiên âm là Cô La trong sách viết bằng chữ Hán của ông. Đó là v́ viết chữ Tàu, chớ viết chữ Nôm th́ ông đă viết đúng được là Cửa La.

Cái Cô La đó, ngày nay ta gọi là Cửa Ḷ, tức nói tiếng Mă Lai sai giọng, nhưng chỉ mới sai đây thôi, c̣n dưới thời Trịnh Nguyễn th́ không. Nếu dưới thời Ngô Th́ Sĩ mà ta đă gọi nơi đó là Cửa Ḷ th́ chắc chắn là Ngô Th́ Sĩ không phải phiên âm là Cô La, mà dịch là Lô Khẩu. Tất cả các địa danh gốc Chàm và gốc Miên bị Việt hóa ở Đàng Trong đều được dịch nghĩa, thí dụ Ba Giồng, dịch Tam Phụ. Nơi nào chưa được Việt hóa th́ sử ta mới phải phiên âm, như Cô La chẳng hạn.

Chẳng những N.T. quan niệm dân Mường là dân mọi rợ, ông c̣n dùng cái danh xưng đó để làm danh từ chung để chỉ mọi rợ, y hệt như sử gia Nguyễn Siêu cách đây trên hai trăm năm.

Ta có thể chắc một trăm phần trăm rằng Nhượng Tống không có đọc lấy một quyển sách Việt hay Pháp nào về dân Mường cả, sử gia Nguyễn Phương cũng vậy, hồi sử gia nầy viết quyển V.N.T.K.S. nên mới phụ họa theo Nhượng Tống mà mạt sát Ngô Sĩ Liên nặng lời đến thế.

Đành rằng sử gia họ Ngô thường suy luận phản khoa học theo lối các nhà nho xưa, nhưng không phải luôn luôn họ Ngô sai lầm, nhứt là về truyền thuyết, nhứt là về người Mường. Nhà Nho Nhượng Tống, mặc dầu có Tây học vẫn chưa thoát được khỏi cái xác nhà Nho, và khi muốn làm nhà khoa học, ông lại cực đoan.

Nói như vậy, không có nghĩa là cho rằng Ngô Sĩ Liên viết sử đúng, nhưng tất cả Đ.V.S.K.T.T.N.K. vẫn có chỗ không sai, chớ không phải là viết liều từ đầu sách đến cuối sách.

Như đă nói, việc khảo sọ nơi người Mường không thành công, mặc dầu ông Madrolle đă khẳng định rằng quả họ thuộc chủng Cổ Mă Lai. Nhưng sọ Mường nhỏ hơn sọ Việt và sọ các nhóm Mă Lai khác.

Nhưng bằng vào quan sát và nhận xét của cô J. Cuisinier th́ việc đó cắt nghĩa được dễ dàng là họ đă lai giống với người thổ trước, bé nhỏ và có cái mẫu người khác xa họ, khác đến cái mức mà nh́n bằng con mắt người thường cũng biết được, chớ không cần việc khảo sát của khoa học.

Ta cũng có lai giống Mê-la-nê, nhưng ta sống khác, sự xáo trộn chủng tộc v́ thế được xóa mất trong xă hội ta, c̣n người Mường th́ sống xưa sao nay vậy, cưới gả với nhau trong làng, không hề đi đâu cả, thành thử dấu vết xưa cứ tồn tại nơi cơ thể, vóc dáng của họ.

Nhưng theo cô J. Cuisinier th́ Madrolle vẫn có lư v́ cô t́m được dấu vết Mă Lai nơi người Mường, qua một huyền thoại dưới đây.

Một huyền thoại của họ giống hệt huyền thoại Mă Lai ở nước Anh-đô-nê-xia, đó là huyền thoại Bà Chúa Kon (Bà Chúa con gái) và huyền thoại Patri Sadong của Mă Lai do nhà bác học N.W. Skeat đối chiếu.

Huyền thoại Bà Chúa Kon kể rằng một cô con gái Mường lấy vua Hùng Vương, sau góa chồng trở về làng, mất đi, và hiển thánh nhờ hai con cá vàng. Truyện Patri Sadong cũng y hệt như thế chỉ khác tên vua mà thôi. Và điều đáng chú ư hơn hết là truyện Mă Lai xuất hiện ở một xứ không có núi đá vôi mà lại lấy khung cảnh núi đá vôi của vùng Ḥa B́nh của ta. Huyền thoại đi theo bước Nam thiên của chủng Mă Lai mà quên thay đổi khung cảnh, cứ nói đến vùng núi đá vôi măi, khi họ t́m được địa bàn mới là đồng bằng Anh-đô-nê-xia không có núi đá vôi.

Nếu thuyết của N.W. Skeat mà đúng (nhưng khó ḷng mà thuyết ấy không đúng), th́ người Mă Lai Anh-đô-nê-xia đích thị là Lạc Việt đợt II di cư xuống đó, mà không phải di cư từ bên Tàu đâu mà di cư từ vịnh Thanh Hóa, Nghệ An.

Thuyết nầy không trái ngược với cổ sử các đảo Mă Lai, v́ theo sử Ấn Độ th́ tới năm 78 S.K., tức sau năm Mă Viện đánh hai bà Trưng gần ¼ thế kỷ, người Ấn mới tới các đảo đó và mới gặp người Mă Lai VỪA ĐỊNH CƯ Ở ĐÓ CHƯA LÂU ĐỜI.

Trường hợp gặp gỡ Ấn Độ và Mă Lai giống hệt trường hợp gặp gỡ giữa Hoa chủng và Cửu Lê. Cửu Lê lẫn Mă Lai đợt II vừa mới tới nơi, vừa định cư là gặp ngay ngoại chủng cũng ở nơi khác đến.

Chỉ có khác là ở Anh-đô-nê-xia, Ấn Độ không có đánh đuổi Mă Lai như Hiên Viên đă làm.

Chúng ta sẽ biết v́ sao. Không phải Ấn Độ không có óc đế quốc như Trung Hoa, mà v́ người Ấn Độ đó, không phải là người Ấn. Tất cả những bọn Ấn đi khai hóa Cao Miên, Nam Dương, Chàm, đều là người Nhục Chi gốc Ba Tư, đă xâm lăng Ấn Độ, và vừa bị mất ngôi nên mới chạy bậy bạ như thế, đủ sức khai hóa các dân kém mở mang, nhưng không đủ sức đánh chiếm họ.

Đó là khám phá mới nhất nó làm cho các cuốn sử về Nam Dương, Cao Miên và Chàm, được viết trước chiến tranh, sai cả.

Bốn trong năm điều kể trên đây cho ta biết thật rơ ràng về t́nh h́nh nước Cổ Việt Văn Lang hơn là khoa khảo tiền sử đă cho biết. Truyền thuyết có chơn giá trị, nhưng chỉ có giá trị khi nào được xét đúng, mà muốn xét đúng phải được khoa khảo tiền sử soi sáng cho. Hai thứ đó hỗ tương soi sáng cho nhau, thiếu một thứ không xong. Thiếu truyền thuyết th́ cốt chuyện không có chi tiết, c̣n thiếu khoa khảo tiền sử th́ chi tiết lại không có chỗ dựa là cốt truyện.

Nhờ truyền thuyết ta biết nhiều chi tiết quan trọng hơn.

Thế nên nghe sao cần ghi trung thành như vậy, đừng có mỹ hóa mà hại đời sau. Ta nhờ cô J. Cuisinier ghi chép tỉ mỉ và trung thành, ta mới giải thích được như trên kia, nếu cô ấy bỏ mất chi tiết sai thợ đúc, Đông, Tây, Nam, Bắc, th́ ta đă bí về rất nhiều sự kiện lịch sử.

Ông H. Parmentier đă ức đoán rằng trống đồng là quà tấn phong của vua Hùng Vương ban cho các lănh chúa và ức đoán ấy phù hợp với đoạn truyền thuyết trên.

Con số 1960 lănh chúa cũng có thể tin được, mặc dầu một con số quá rơ như vậy trong truyền thuyết chỉ là chuyện khả nghi. Ngày nay một quan lang, tức lănh chúa xưa, chỉ trông coi có một vài thôn th́ toàn quốc có 1960 lănh chúa không có ǵ là vô lư.

Tưởng biết bấy nhiêu đó là đủ rồi, nhưng biết thêm nữa càng hay. Ta tự hỏi tại sao đợt II lại bỏ Ḥa B́nh để đi Nam Dương? Câu hỏi trả lời không khó lắm.

Vua Hùng Vương đă đủ mạnh để tránh bị tràn ngập, c̣n khách th́ lại không thích làm khách. Chính những kẻ không thích làm khách ra đi, hoặc những kẻ tới sau, bị đuổi đi bớt, khi vua Hùng Vương chợt thấy là lũ đó tới quá đông, sẽ trở thành mối nguy cho địa vị của ông.

*

*       *

Về vật tổ th́ như ta đă thấy, người Mường thờ con Nai. Con Nai có mặt ở trống đồng, nhiều không kém ǵ Chim, thế mà các nhà khoa học nghiên cứu trống đồng chỉ nghĩ đến Chim mà thôi. Nay th́ đă rơ là họ sai.

Nhưng nai chỉ là vật tổ của đợt II? Không, vua Hùng Vương (đợt I) cũng thờ Nai, như ta sẽ thấy ở chương Tô tem Lạc Việt.

Và không có ai thờ chim cả như các ông Tây đă nói, lại không có thờ chim Lạc như Đào Duy Anh đă nói.

Về sự kiện có quư tộc Mường giống người Thái, được chúng tôi giải thích rằng đó là quư tộc của An Dương Vương, họ vốn là người Thục và người Tây Âu, cả hai đều là Thái.

Kiến giải của chúng tôi được ông G. Dumontier cho thoáng thấy trước chúng tôi đến gần một trăm năm.

Ông G. Dumontier là một nhà khảo cứu Pháp tinh thông Hán học và là người nghiên cứu Bắc Việt trước nhứt. Chính ông đă đi khảo sát thành Cổ Loa năm 1884. Trong quyển Sorcellerie et Divination, ông cho biết rằng trên nỏ của một số người Mường có chạm h́nh một cái móng, móng đó tượng trưng cho móng rùa thần đă giúp An Dương Vương thành công trong việc xây thành.

Cô J. Cuisinier cho biết rằng ngày nay, loại nỏ đó chỉ c̣n thấy được ở bảo tàng viện thôi chớ nỏ Mường ngày nay, không có chạm ǵ hết. Dầu sao h́nh chạm xưa nói trên cũng chứng minh rằng một số người Mường là thần dân An Dương Vương nên mới thờ móng rùa như ngày xưa An Dương Vương đă thờ.

Chẳng những thế, vài người Mường ngày nay lại thờ vật tổ là con Chim Đỗ Quyên. Đích thị họ là hậu duệ của An Dương Vương v́ chim Đỗ Quyên là tô tem của dân Ba Thục. Và câu chuyện Thục Vương Tử đúng một trăm phần trăm, chớ không phải là chuyện bịa như có người tưởng.

Nhưng chắc Lạc Việt đợt II là đa số ở xứ Mường chớ không phải là người Thục v́ chỉ có vài nhà mới thờ tô tem Đỗ Quyên c̣n toàn thể th́ thờ Con Nai. Trên trống đồng không có con chim Đỗ Quyên nào hết.

Hậu duệ của An Dương Vương không phải là kẻ đưa trống đồng tới, cũng không phải là kẻ chấp nhận nền văn minh trống đồng, bởi họ thuộc Chi Âu chớ không phải là Chi Lạc như đợt I và đợt II.

Họ bị xem là kẻ xâm lăng, chớ không phải là khách trọ như đợt II, và kẻ xâm lăng có tự tôn mặc cảm của kẻ ấy, không vay mượn nền văn minh của chủ đất cũ và của khách trọ của chủ đất.

*

*      *

Trái với bên Tàu mà ngoài chợ, kẻ mua người bán đều là đàn ông, ở Việt Nam và các xứ Mă Lai, chỉ có đàn bà. Sư Thích Đại Sán, một nhà sư Trung Hoa, viếng Việt Nam dưới đời chúa Nguyễn Phúc Châu, đă nhận thấy điều ấy trong xă hội Việt Nam và gọi đó là dâm phong (đàn bà ra khỏi khuê pḥng là dâm đăng theo quan niệm Tàu). Cô J. Cuisinier cho biết rằng khi một người Mường mà đi chợ, hoặc đi hiệu mua sắm cái ǵ, gặp người quen, họ xấu hổ lắm và không nhận là có quen biết với người đó.

Đó là dấu hiệu có nguồn gốc Mă Lai nơi người Mường cũng như nơi người Việt.

Mấy chứng tích Mă Lai trên đây là chứng tích bổ sung chớ thật ra th́ những ǵ mà họ giống Việt Nam đă chứng minh nguồn gốc Mă Lai Bách Việt của họ: ăn trầu, nhuộm răng, xâm ḿnh, ở nhà sàn, v.v. nói ngôn ngữ Nam Dương không biến dạng bao nhiêu.

Cô J. Cuisinier nói được một điều nầy rất là đặc sắc và quan trọng: “Nếu Mường không phải là Việt th́ tại sao cái ǵ của Việt, Mường cũng hoan nghinh mà không hoan nghinh các thứ dân khác. Đó là sự hoan nghinh v́ lư do sâu xa thầm kín do dây liên lạc đồng máu mủ mà ra”.

Câu thứ nh́: “Phụ nữ Mường cương quyết từ chối qua đường với người Pháp, nhưng lại sẵn sàng qua đường với con trai Việt Nam”.

Cô J. Cuisinier cứ tiếc rằng người Việt chê họ quê mùa nên ít kết hôn với họ, chớ nếu không có sự chê bai đó, th́ hẳn họ đă thành người Việt một trăm phần trăm từ lâu rồi.

Nên nhớ, họ quê mùa chớ không xấu xí, không ngu đần.

*

*       *

Chúng tôi có nói đến t́nh trạng người Mường bất hợp tác với Tàu, và không tiến v́ nơi trú ẩn của họ là đất xấu.

Nhưng ta cần đặt rơ vấn đề. Cái đất xấu ấy là tại họ đi trốn Tàu, mà gặp phải, hay xưa sao nay vậy?

Qua những ǵ ta vừa biết về người Mường, ta có thể kết luận về hai điểm sau đây:

1.   Họ không có đi trốn Tàu, v́ không ai mà trốn gần đến như thế. Họ chỉ bất hợp tác mà thôi. Tại sao địa bàn của họ toàn là ở những tỉnh thượng du và trung du? Là tại họ đến sau, và lúc họ tới nơi th́ thần dân của vua Hùng Vương đă chiếm hết cả các đất đồng bằng ph́ nhiêu rồi.

Khách trọ dĩ nhiên bằng ḷng với những ǵ chủ nhà biếu cho, chớ không thể giành món ngon như quân xâm lăng.

Ở những nơi khác: Chàm, Nhựt Bổn, họ hơn hẳn bọn lưỡi ŕu tay cầm nên họ đuổi đợt I lên núi rừng để cướp đồng bằng, c̣n ở Cổ Việt th́ t́nh trạng ngược lại.

2.   Người Chàm và người Mường là một thứ người với nhau, tức là Mă Lai đợt II, tức Lạc bộ Mă. Ta thường băn khoăn tự hỏi những tù binh Chàm mà ta bắt về Thăng Long, về sau nầy, rồi đi đâu, và không thấy dấu vết ǵ của họ cả, ngoài những công tŕnh chạm trổ ở các đền chùa đời Lư. Nhưng khi ta biết rằng Mường và Chàm là một thứ người với nhau th́ ta có thể hiểu rằng tù binh Chàm hẳn đă được cho định cư cạnh người Mường để khẩn hoang làm ruộng và họ thành người Mường hết mà không hay. Cả hai thứ người đó đều nói Pơ-đai, Pơ-đuông, chớ không nói lúa gạo như ngày nay. Đất của họ xấu, nhưng chỉ tương đối xấu thôi, đối với châu thổ, chớ không xấu tệ, và chính v́ cái đất tương đối có hạn, nên một số thiếu đất sinh sống, phải di cư đi Nam Dương, nếu vua Hùng Vương mà không có đuổi bớt, họ cũng tự động đi, bởi cướp đất tốt không được, mà đất xấu và tương đối ở được đă hết rồi, th́ chỉ c̣n một cách là di cư lần thứ nh́ vậy.

Nhưng đi tới Nam Dương rồi vẫn chưa yên thân v́ rồi họ c̣n phải di cư lần thứ ba đi Mă Đảo và Mỹ châu để biến thành người Hova và Mayar.

Nhưng xét thật sâu hơn, th́ họ cũng không phải là cố ư bất hợp tác với Tàu cho lắm. Địa bàn của họ ở khít vách với địa bàn của ta, mà cũng không phải là bất khả xâm phạm mà tưởng rằng Tàu để yên cho họ bất hợp tác. Nhưng sự kiện sờ sờ trước mắt là họ c̣n giữ chế độ phong kiến cổ thời chớ không bị bắt phải theo chế độ quận huyện của Tàu như ta.

Cũng nên biết rằng người Tàu mắc bịnh sợ núi rừng. Núi không cao, rừng không sâu, họ cũng không ở được. Họ nắm được châu thổ Hồng Hà là đủ cho họ rồi, vả lại đa số dân cư đều ở đó, th́ mất bớt một đám dân đóng thuế quá nhỏ, họ không phải tiếc.

Như thế th́ người Mường chỉ là người bị bỏ quên, chớ không phải đi trốn, cũng không phải là bất hợp tác một cách cố t́nh cho lắm.

Người Tàu bỏ quên họ, mà chính họ cũng không thích người Tàu, nên họ không t́m gặp Tàu, hóa ra sự bất hợp tác xảy ra thật sự.

Riêng ta th́ ta ở vào cái thế không được đừng, v́ ta là chủ nhân của đồng bằng mà người Tàu đến cướp, th́ có ghét kẻ xâm lăng đến đâu ta vẫn phải hợp tác.

Chế độ Lang độc lập và chủ Lang thế tập bị phá vỡ đến 80% nhưng dầu mất thế tập, mất độc lập, nó cứ c̣n tự trị, khi nó lấy dấu huyền, cho đến ngày nay, khác hẳn hương của Tàu.

*

*       *

Vật tổ Lạc Việt, danh xưng Văn Lang

Hùng Vương và Lạc Vương

Sự hiện hữu của vua Hùng Vương không được chứng minh bằng sử liệu của một nước lân cận hay bằng cổ vật mà tiền sử học đă đào được. Thế nên từ 1918 tới nay, có người hồ nghi hữu lư về trào đại đó. Nếu ta không t́m được ǵ khả dĩ có sức nặng đáng kể, ta phải xem các đời vua Hùng là huyền thoại như Hồng Bàng chẳng hạn.

Nhưng chúng tôi đă t́m được cái ǵ, ở các trang trước đây mà chúng tôi đă lưu ư quư vị đến những chi tiết đó rồi. Thứ nhứt người Mường có nói đến vua Hùng Vương. Nhưng điều đó không phải là chứng tích, v́ quư vị và chúng tôi cũng có nói đến vua Hùng Vương nhưng không v́ thế mà vua Hùng Vương đă có. Nhưng không, người Mường nói đến vua Hùng Vương khác ta. Ta nói đến vua Hùng Vương bằng giọng kính cẩn của kẻ biết sự thật thật sự, hoặc của kẻ ngộ nhận đó là sự thật. C̣n người Mường th́ ăn nói bằng lời lẽ một nhơn chứng trung lập, không kính cẩn cũng không khinh miệt, tức họ không có ngộ nhận ǵ mà là kẻ biết sự thật. Cái sự thật đó là họ chỉ là khách trọ chớ không phải con dân của vua Hùng Vương. Thế th́ ta kết luận được rằng vua Hùng Vương quả có thật. Ông ấy là Lạc bộ Trăi + Lạc bộ Chuy, và đă đón tiếp Lạc bộ Mă từ Hoa Nam di cư đến. Họ đến rất đông, v́ có bằng chứng là trước khi đi Nam Dương, họ đă định cư ở Ḥa B́nh (cổ tích bà chúa On đối chiếu), nhưng rốt cuộc chỉ c̣n có một nhóm nhỏ là người Mường.

Trong cuộc nghiên cứu trống đồng Đông Sơn, có một vấn đề mà các nhà bác học Tây phương gần như là đồng ư với nhau tức khắc, không có tranh luận nhiều như với các vấn đề khác: đó là to tem Lạc Việt.

Họ nói đó là Chim.

Phía Việt Nam cũng đồng ư theo, hơn thế, c̣n muốn xác định hơn Tây nữa. Ông Đào Duy Anh cho là Chim Lạc, chớ không phải là bất cứ loài chim nào.

Chỉ có một người độc nhứt là nói trái lại, ông Văn Tân. Tiếng chuông lẻ loi ấy, thế mà đúng, mặc dầu không đúng hẳn.

Chúng tôi thử bác bỏ kiến giải chim của đại đa số, v́ thấy nó sai rơ rệt.

Có những thuyết không căn cứ, lại được đa số mặc nhận, đó là thuyết tô tem Lạc Việt là Chim của các nhà bác học Tây phương. Ta không xét lại thuyết đó, lại c̣n đi sâu vào đó hơn, như Đào Duy Anh đă làm, th́ e không khoa học.

Đừng nói chi tô tem là chim Lạc, vật tổ của dân Lạc Việt là chim tổng quát, cũng không đứng vững được.

Không biết do một ánh sáng thiêng liêng nào mà bỗng dưng một nhà khảo cổ Âu châu lại nghĩ rằng dân Lạc Việt thờ vật tổ là Chim.

Chúng tôi nói ánh sáng thiêng liêng nghĩa là ngầm phủ nhận lư trí con người trong cuộc khám phá nầy. Thử xem, trong hàng trăm nhóm người tạm gọi là da đỏ ở Mỹ châu, nhóm nào cũng đội măo lông chim trên khăn quấn đầu, thế mà có ai t́m được hơn một bộ lạc thờ vật tổ là Chim hay không?

Vậy mà bao nhiêu nhà khảo cổ da trắng đều rập nhau hát cái điệp khúc Tô tem Chim ấy, rồi nhiều nhà học giả ta cũng hát theo.

Các ông Tây đó chưa bao giờ xem hát bội Việt Nam, mà các nhà học giả ta, có xem cũng đă quên mất rồi v́ họ xem thuở họ c̣n bé, hát bội đă chết từ lâu rồi.

Hát bội là nghệ thuật do Tàu gợi ư ta, y trang cũng do họ chế ra. Và luôn luôn khi nào tướng Trung Hoa đánh nhau với tướng phiên, bất kỳ loại phiên nào, ta đều thấy tướng phiên, giắt lông trên măo. Giắt lông trĩ trên măo là lối trang sức của hầu hết chiến sĩ các dân tộc kém mở mang khi xưa ở phương Nam nước Tàu, v́ phía ấy có chim trĩ. Về sau, các chuyên viên y trang của Tàu mới tổng quát hóa, rợ Tây Nhung, rợ Bắc Địch ǵ họ cũng cho giắt lông trĩ trên măo hết thảy. Chỉ giản dị có thế thôi, dân Lạc Việt dùng lông chim chỉ là đồ trang sức, không dính dáng ǵ tới tô tem hết.

Nhưng các ông Tây đă quả quyết như thế, th́ ta cũng phải nghiêm trang xét lại, chớ không thể bác bỏ một cách hơi vơ đoán như vậy được.

Trước hết, trên các cổ vật, có h́nh của quá nhiều loại chim khiến ta khó ḷng mà nhận rằng chim là vật tổ của Lạc Việt. Bằng như cho rằng mỗi thứ chim đại diện cho mỗi bộ lạc, th́ lại có quá ít chim.

Chúng tôi thấy đại khái có hai loại Chim trên trống đồng thau:

  1. Một loại thường

2.      Một loại chim nước

Chim nước, Pháp gọi là Oiseaux aquatiques, Tàu gọi là Thủy điểu, gồm những thứ ăn cá, chúng ở biển, ở sông ng̣i hay đầm ao. Tất cả đều cẳng dài, cổ dài, mỏ dài. Như loài công, cẳng dài mà mỏ không dài, nên không bắt cá được, không là thủy điểu.

Trên trống Ngọc Lũ, ta thấy nơi hông trống, giữa hai thuyền, một con, thuộc loại chim nước, đối diện với 1 con cũng cẳng dài nhưng mỏ lại rất ngắn, tức không phải thủy điểu.

Ở mặt trống, nơi vành có h́nh thứ nhứt, tính từ ngoài vào trong và không kể những vành khác h́nh kỷ hà học, th́ lại có một thứ chim cẳng dài mỏ cũng dài nữa, nhưng khác chim nước ở hông trống rơ rệt. Đây là thứ chim của nắp b́nh đồng Đào Thịnh.

Loại chim nước nầy có tất cả 5 thứ v́ chim ở hông b́nh đồng Vạn Thắng lại là thứ khác nữa, và giữa những con chim nước ở vành 1 Ngọc Lũ nói trên, lại có hai thứ chim nước rất nhỏ. Tóm lại Ngọc Lũ có 3 thứ chim nước, Đào Thịnh 1 và Vạn Thắng 1. Cộng lại là 5 loại chim nước.

Chim chung vành loại 2 là ở b́nh đồng Đào Thịnh, cẳng dài mà mỏ lại quá ngắn, ngược hẳn với chim thường thứ 1.

Vành 1 Ngọc Lũ có 1 thứ chim kỳ dị giống kẻ âu sầu, mỏ ngắn, đầu cúi xuống nh́n đất. Đó là chim thường loại 3.

Cũng ở vành đó c̣n hai thứ chim thường nữa không tả được v́ h́nh không rơ.

Thế là 5 thứ rồi.

Chim bay trên thuyền là thứ 6.

Chim trên nóc nhà có 3 loại tức 9 loại tất cả.

Chim thứ 10 là một tượng đồng riêng, tạm gọi là chim Yên Bái, hơi giống chim sẻ.

10 loại chim thường và 5 loại chim nước tất cả.

Ta có 15 bộ lạc chăng? Hẳn là không. Ta phải gồm ít lắm là 50 bộ lạc hoặc là 1, tùy đă thống nhứt hay chưa.

Có những người sẽ muốn thấy đó là tượng trưng cho 15 bộ của nước Văn Lang nhưng không phải đâu. 15 bộ ấy, nếu quả có, th́ đó là 15 đơn vị hành chánh lớn nhứt của nước Văn Lang, chớ Bộ đó không hề có nghĩa là Bộ lạc v́ Văn Lang đă thống nhứt rồi.

Bộ = Bộ Lạc th́ cũng không đúng v́ cái lẽ không phải trống nào cũng có đủ 15 thứ chim, như ở h́nh trống Đào Thịnh chỉ có 2, 3 thứ thôi.

Có một nhà học giả muốn thấy tượng trưng của 18 đời Hùng Vương trong ngôi sao 18 nhánh của một mặt trống, chỉ phiền là có trống, ngôi sao lại nhiều tới 24, có trống chỉ 12 thôi. Những sự ngẫu nhiên trùng hợp rất dễ đưa ta đến sai lầm. Nếu chẳng may ngôi sao nào cũng 18 nhánh th́ cái thuyết liều lĩnh tượng trưng cho 18 đời Hùng Vương thật là khó bác.

Xem thế, ta đủ thấy thuyết vật tổ của Lạc Việt là loài chim không có một sức nặng nào hết. C̣n thuyết chim Lạc của Đào Duy Anh c̣n sai hơn nhiều, v́ có rất nhiều chim không phải là chim Lạc chút nào.

Như ta đă thấy, qua nhiều chương trước rằng Lạc chỉ là một giai đoạn phiên âm sai chữ Lai mà từ đời Tây Chu, Tàu mới tiến đúng được từ Lê đến Lạc rồi đến Lai.

Và Tàu biết quá rơ Lạc là ǵ. Con chim Lạc, họ viết với bộ Điểu, c̣n những tự dạng Lạc dùng để chỉ dân Lạc, không bao giờ được viết với bộ Điểu cả. Nếu ta thờ chim Lạc, hẳn họ phải biết, và họ đă chỉ ta bằng chữ Lạc bộ Điểu rồi. Nhưng không bao giờ có chuyện đó, trong thư tịch Trung Hoa.

Những cái mà những con người trong đó cầm nơi tay hoặc dùng làm chày giă gạo, các ông Tây cũng cứ nói là lông chim, lại chưa chắc là lông chim, như chúng tôi sẽ chứng minh sau đây.

H́nh khắc ở trống đồng thau, phải được nghiên cứu lại, chớ không thể nhắm mắt tin theo các ông Tây. Chúng tôi đă dùng một cái lúp để nh́n những vật mà các ông Tây gọi là lông chim (vũ) và chúng tôi thấy rơ ràng đó là tàu cau, chớ không thế nào là Vũ được hết.

Quả thật thế. Một cái vũ gồm hai bên, cả hai bên đều là Mao. Đằng nầy những cái trong trống lại chỉ có một bên Mao thôi.

Đó là cái tàu cau đang được dùng, luôn luôn người ta chặt cho ngắn bớt, nhứt là tước bớt một bên. Các ông Tây đó không hề thấy dân Việt Nam dùng tàu cau, nhứt là dân Nam Kỳ là nơi có nhiều cau. Xin nói rơ hơn, muốn dùng tàu cau, người ta tước bỏ một bên lá. Đúng là h́nh khắc của trống như vậy đó. Rồi người ta chặt tàu cau cho ngắn bớt. Cái Vũ trong các h́nh cũng bị cắt ngắn như tàu cau bị chặt bớt. Cái bên c̣n lá, lá vẫn bị hớt cho ngắn đi.

H́nh khắc ở trống như vậy đó. Đó là h́nh ở trống Saigon, nhưng trống ở các nơi khác cũng như vậy.

Có ai giă gạo bằng lông chim không? Hẳn là không! C̣n giă bằng tàu cau? Ở trống đó, chày giă gạo cũng hơi giống những cái mà nhơn vật cầm tay để đi đâu đó. Có thể giă gạo bằng tàu cau được, nếu giă theo lối người Thượng, tức chọt, như ta thấy trong h́nh.

Mà cũng chưa chắc là h́nh giă gạo.

Có một cái h́nh mà các ông Tây quả quyết là giă gạo, mặc dầu cái cối không phải là cái cối, mà rơ ràng là cái trống. Các ông bảo rằng không ai đánh trống kỳ cục như vậy. Nhưng một nhà học giả ta, ông Lê Văn Lan, lên tận vùng Mường để khảo cứu v́ trên ấy c̣n dùng trống đồng thau, th́ thấy quả thật người Mường đánh trống như vậy, tức dùng gậy đâm vào trống, chớ không phải đánh.

Cũng nên nhắc lại rằng người Mường thờ vật tổ là con Nai. Nai của người Mường là nai có bông ngôi sao mà Pháp gọi là Cerf solaire, chỉ là bông tưởng tượng, tượng trưng cho việc thờ Trời của dân ta.

Qua hai ngàn năm, người Mường đă biến con Nai vật tổ khác đi, vẽ giống như nai ở Bắc Việt. Nhưng nai ở trống đồng th́ khác. Nh́n kỹ nai trong trống, ta thấy đó là loại nai chà (Renne) chớ không phải nai xứ ta (cerf).

Đó là nai ở Bắc Cực ngày nay, nhưng cách đây 5.000 năm, ở Hoa Bắc vẫn có, tại địa bàn của Lạc bộ Trăi.

Chúng tôi đă nói rằng người Mường là Mă Lai đợt II, địa bàn của Mă Lai đợt II dưới sông Hoàng Hà, không có con Renne. Nhưng Mă Lai đợt I vẫn có vượt Hà chạy xuống nhập bọn với Mă Lai đợt II ở đó, và đă đem vật tổ nguyên thỉ xuống đó.

Bằng chứng Mă Lai đợt I thờ Nai, thấy ghi trong tập nghiên cứu về dân Salva của ông Prylusky, Salva là một thứ Mă Lai đợt I ở trung tâm Ấn Độ ngày nay, dân đó thờ mặt trời và thờ Nai.

Cả hai đợt Mă Lai đều thờ Nai, y hệt như nhau, chớ không riêng ǵ là đợt II, nhưng ta đă bắt được bằng chứng sống, trong xă hội người Mường, nên tưởng rằng đó chỉ là vật tổ của bọn đợt II.

Và xin nhấn mạnh một lần nữa là nai khắc ở trống đồng là con Renne, chớ không phải con Cerf, mà con Renne th́ chỉ có ở Hoa Bắc cách đây 5.000 năm, chớ không bao giờ có tại Cổ Việt. Đó là vật tổ lâu đời nhứt của dân Mă Lai, xuất hiện tại địa bàn thứ nh́ của họ là Hoa Bắc, chớ không phải tại Cổ Việt.

Các ông Tây bảo đó chỉ là h́nh trang trí, nhưng các ông không hề biết rằng người Mường thờ vật tổ là con nai, trong khi đó th́ h́nh trang trí là chim, lại bị các ông gọi là vật tổ v́ các ông không hề biết các dân Mă Lai giắt lông chim trên đầu để chơi, chớ không phải để đồng hóa với con chim nào hết.

Các ông lại bảo h́nh nai trang trí là bắt chước lối trang trí của dân khác, nhưng mời các ông đọc Abadie, các ông sẽ kinh ngạc mà thấy dân Thổ thêu mũi giống nông dân Pháp và có lẽ các ông sẽ nói người Thổ bắt chước người Pháp.

Trong các cổ vật đồng pha, h́nh nai nhiều hơn h́nh chim. Nhiều lưỡi ŕu có h́nh nai mà không có h́nh chim bao giờ, thế th́ nai phải quan trọng hơn là chim.

Người Tàu cũng biết dân Lạc Việt thờ nai, thế nên mới có địa danh Mê Linh. Mê Linh là con nai linh thiêng. Đó là địa danh chữ Nho chớ không phải chữ Nôm mà nói là địa danh đó do ta đặt. Như vậy là đă có nhơn chứng rồi.

Nhưng nhơn chứng đáng tin cậy hơn hết là hiện nay người Mường thờ nai, như ta đă thấy khi nghiên cứu về người Mường.

Hai chuyện xa xôi, một trong không gian là Mă Lai Nhựt Bổn có nuôi nai thần ở cố đô Nại Lương, và một trong thời gian là cổ dân Salva thờ nai và mặt trời, lại là bằng chứng bổ túc rằng dân Mă Lai thờ nai, và xin nhắc lại rằng đó là một nai chà (Renne) như h́nh thấy ở trống đồng, chớ không phải là nai thường như người Mường ngày nay. Mà nai chà th́ chỉ có ở Hoa Bắc vào cổ thời, địa bàn cũ của Mă Lai đợt I.

Tóm lại, chim chỉ là h́nh trang trí, như bao nhiêu h́nh trang trí khác, không hơn, không kém. Có lẽ chim chẳng nói lên cái ǵ, nhưng nhứt định không là vật tổ. Chim nói lên cái ǵ? Tất cả đều bay ngược chiều với kim đồng hồ, tức từ phải sang trái,, mà các cổ thư Trung Hoa đều tả dân Việt lấy bên trái làm bên tốt, bên thuận. Ấy nó nói lên điều đó, chỉ có thế thôi.

Có quá ít chim, đối với bộ lạc, nếu thuở ấy ta chưa thống nhứt, trái lại có quá nhiều chim, nếu ta đă thống nhứt rồi. Vả lại nếu thờ chim, ta chỉ thờ một loại chim, chớ sao lại thờ đến hơn 10 loại khác nhau?

Nhưng ngoài nai là vật tổ thời thượng cổ, dân Lạc Việt c̣n thờ vật tổ nào khác, mới hơn chăng? Một dân tộc có thể có hai ba vật tổ. Và ta trở lại được với những cái lông chim giả hiệu nói trên.

Chúng tôi cho rằng đó là tàu cau chớ không phải là lông chim.

Như ta đă thấy, người Chàm thờ hai vật tổ: Dừa và Cau. Dân họ chia làm hai phe đảng không thuận nhau bao nhiêu.

Ông R.A. Stein đă bác bỏ các thuyết sai lầm cho rằng phe Dừa là phe miền Bắc. Chính phe Cau là phe miền Bắc. Mà Chàm miền Bắc là Lạc Lồi, cật ruột nhứt với Lạc Việt. Lạc Lồi thờ Cau th́ Lạc Việt cũng thờ Cau.

Tàu cau hay lông chim ?

Ông R.A. Stein nói rằng đi từ Cà Mau lên tới Quảng B́nh th́ đă hết cây dừa rồi th́ làm thế nào mà phe miền Bắc, tức Lâm Ấp ở Quảng B́nh, Quảng Trị lại lấy cây dừa làm vật tổ. Cau phải là vật tổ của phe miền Bắc v́ lẽ giản dị là dân Lâm Ấp xưa ít thấy cây dừa. Vật tổ là lục tối cổ của dân tộc th́ hẳn họ thờ vật tổ ngay cả hồi họ mới dựng lên Lâm Ấp. Nam Chiêm Thành c̣n là đất lộn xộn chưa thống nhứt với Lâm Ấp.

Hơn thế, đất Nam Chiêm Thành nguyên là đất Phù Nam như sử Phù Nam đă chứng minh và bia Vơ Cảnh ở Nha Trang đă ghi chép. Phù Nam bị Chiêm Thành cướp đất, nhưng dân Phù Nam không có bị diệt, họ biến thành Chàm và nếu họ có thờ họ thờ Dừa chớ không thờ Cau v́ cái lẽ sau đây:

Cao Miên và Phù Nam thường có chung cổ tích mà cổ tích Cao Miên đă được ghi chép thành văn, luôn luôn nói đến bà chúa Lá Dừa.

Nam Chiêm Thành là quê hương của Dừa chớ không phải của Cau, và sở dĩ trong nước Chiêm Thành hai phe Cau, Dừa luôn luôn xung đột nhau, v́ hai lẽ: dân Nam Chiêm Thành là dân Phù Nam biến thành Chàm, chớ không phải là dân Chàm chánh hiệu, mặc dầu họ cũng là Mă Lai đợt II với nhau cả, nhưng đă lập quốc riêng, có quyền lợi riêng, và khi bốn tỉnh ngày nay tương đương với xứ Panduranga thời xưa là Khánh Ḥa, Ninh Thuận, B́nh Thuận và B́nh Tuy của Phù Nam bị sáp nhập với Chiêm Thành th́ dân thờ Dừa ở đó đă xem dân thờ Cau là xâm lăng, c̣n dân thờ Cau lại xem dân thờ Dừa là kẻ bại trận mà khinh khỉnh.

Cau Dừa không thuận nhau chỉ v́ dị tộc, mặc dầu đồng chủng và cũng v́ có kẻ xâm lăng và kẻ bị trị.

Sở dĩ có sự lầm lẫn của các nhà bác học Âu châu là v́ khi họ nghiên cứu dân tộc Chàm th́ chỉ c̣n có Chàm Ninh Thuận. Ở trong cộng đồng ấy có hai phe, nhưng c̣n làm thế nào để biết cho đúng phe nào từ phương Bắc tràn xuống, v́ họ đă tràn xuống từ thế kỷ 9 S.K. tức đă một ngàn năm rồi.

Chỉ có suy luận như ông R.A. Stein mới truy nguyên được Cau ở đâu, Dừa ở đâu, chớ không thể dựa vào kư ức của một vài người Chàm được.

Lạc Lồi với Lạc Việt không xa nhau lắm đâu th́ nếu Lạc Lồi thờ Cau th́ Lạc Việt cũng thờ Cau.

Tin tưởng của chúng tôi rằng vật tổ thứ nh́ của Lạc Việt là Cau, được những h́nh khắc trong đồ vật Đông Sơn xác nhận, những h́nh mà các ông Tây cứ cho là lông chim và chúng tôi đă bác bỏ, cho là tàu Cau.

Trong những nghi thức tôn giáo, những nghi lễ của dân ta, không bao giờ được thiếu hai món trầu cau. Huyền thoại, dân ca, tục ngữ, vào thơ xưa của ta cũng đầy dẫy chuyện cau, chuyện trầu, khác hơn nơi các thứ dân tộc ăn trầu khác, họ không ca tụng trầu cau nhiều như ta đến thế.

Hơn thế, vật tổ của Lạc Việt là một loại Cau đặc biệt, chớ không phải là cau thường. Đó là loại Cau mà dân miền Nam gọi là Cau sọc không biết miền Bắc gọi là Cau ǵ.

Cau sọc là Cau có sọc trắng trên nền xanh của trái Cau.

Chủ trương của chúng tôi, cắt nghĩa được hai tiếng Văn Lang, v́ không có lư nào mà ta lại đặt tên nước bằng chữ Nho, khi vua Hùng Vương chưa thọ lănh văn hóa Tàu. Quốc hiệu Văn Lang có nghĩa khác như ai cũng tưởng v́ đó là chữ nho về sau, dùng để phiên âm Cau sọc.

Truyền thuyết ta cho rằng nước ta xưa tên là Xích Quỷ, Ngô Sĩ Liên chép lại, bị Nhượng Tống cứ cho rằng lẽ nào ta lại đặt tên nước xấu đến thế.

Nhưng chúng tôi sẽ tŕnh diện một thứ những Cổ Mă Lai tự xưng là Lạc, nói tiếng Việt cổ, và mang màu da thổ chu.

Chúng tôi lại cũng cho biết rằng người Tàu có thói quen gọi những người dân mà họ không trọng bằng quỷ, một cách đùa cợt.

Mặt khác, chúng tôi cũng đă cho thấy rằng nước Xiêm đă tự xưng rằng nước Tù binh v́ không hiểu Syâm nghĩa là tù binh, bị Cao Miên gọi thế, họ cứ nhận.

Thế là truyền thuyết của ta không ngốc lắm đâu. Xích Quỷ có thể là danh xưng mà Tàu gọi ta vào cổ thời, ta không hiểu, nhưng cứ nhận, y hệt như nước Xiêm.

Thế nên khi những ông L. Aurousseau và Nguyễn Phương bác bỏ rằng nước ta xưa tên là nước Văn Lang, bác bỏ chỉ v́ sử Tàu không có chép, mà chỉ truyền thuyết của ta xưa là có kể, th́ ta có quyền căi lại hai vị đó là hai nhà trí thức bất kể truyền thuyết trong khi thế giới khoa học đều nghiêng ḿnh xuống để nh́n sâu vào truyền thuyết.

Người Tàu biết rất nhiều vào thuở đó, nhưng họ không thể biết hết. Sở dĩ họ có biết một nước Lạc Việt tên là Đạo Minh ở Trung Lào chỉ nhờ một may mắn là Đạo Minh có thông sứ với họ, c̣n Văn Lang th́ không.

Sự vắng mặt Văn Lang trong thư tịch Trung Hoa không hề có nghĩa là Văn Lang không có.

Ở Nam Kỳ có loại cau trái màu lục nhưng có sọc trắng. Vùng Đồng Môn sản xuất cau, cung cấp cho cả miền Nam và miền Trung. Các cụ ở đó thuở chúng tôi c̣n bé, biên sổ, chỉ loại cau sọc đó là Văn Lang đấy.

Nhưng thuở Văn Lang lập quốc, ta chưa biết chữ nho, thế sao ta lại gọi quốc hiệu ta bằng chữ Nho?

Có thể trong truyền khẩu, người ta chỉ nói được Nước Cau Sọc mà thôi. Nhưng tới đời Tấn th́ các cụ đă thâm nho rồi và thấy nôm na là mách qué, gọi tên nước là Cau Sọc xấu lắm, như Nhượng Tống đă thấy Xích Quỷ là xấu lắm, nên khi kể chuyện xưa cho con cháu nghe, các cụ Hoa hóa Cau sọc thành ra Văn Lang.

Nhưng chưa hết rắc rối. Theo tự dạng hiện nay th́ Văn Lang là Con trai xâm ḿnh chớ không phải là Cau sọc.

Tại sao Cau sọc lại biến thành Con trai xâm ḿnh?

Khi cụ nào đó cầm bút để ghi lời truyền khẩu được Hoa hóa, cụ ấy đă do dự không biết nên viết Văn Lang nào, và cũng cứ cái quan niệm xấu tốt của Nhượng Tống mà rồi cụ ấy lại viết là Con trai xâm ḿnh, v́ con trai xâm ḿnh có vẻ oai hùng hơn là Cau sọc là chuyện thấp lè tè.

Đối với tai của Việt Nam th́ Văn Lang nào cũng như Văn Lang nào, c̣n nghĩa th́ nên viết sao cho nó oai hùng.

Cụ ấy viết thế cũng ổn, v́ nó phù hợp với tục xâm ḿnh của dân ta, lại thỏa măn được thói quen thích mỹ hóa của cụ.

Trong quyển L’Art Vietnamien, ông L. Bézacier nhận xét rằng không có chùa chiền, miếu mạo nào của Việt Nam mà không có cây cối nơi sân và quanh đó, để làm tăng vẻ đẹp của công tŕnh kiến trúc ấy.

Điều đó th́ chính ta cũng biết. Nhưng kỳ lạ thay, để minh họa nhận xét trên, cả hai quyển L’Art VietnamienL’Art du VietNam, cả hai đều xuất bản ở Bá Lê, cho ta thấy một loại cây khác hơn là ta tưởng tượng. Ta cứ đinh ninh đó là cây đa, cây bồ đề. Nhưng không.

Đền thờ Đinh Bộ Lĩnh ở Hoa Lư:              Cây cau

Chùa Thiên Phúc ở Sơn Tây:                      Cây cau

Tháp B́nh Sơn ở Vĩnh Yên:                                    Cây cau

Phù đồ của chùa Thiên Phúc Bắc Ninh:    Cây cau

Chính ngôi chùa Thiên Phúc:                     Cây cau

Chùa Keo Thái B́nh:                                               Cây cau

Chùa một cột Hà Nội:                                 Cây cau

Riêng ngôi chùa Keo được dùng làm ảnh b́a, cây cau lại là “nhơn vật” quan trọng của bức ảnh b́a đó, chớ không phải là ngôi chùa nữa.

Vấn đề vật tổ Cau sọc như đă nói, vô cùng quan trọng v́ nó xác định được rằng thuở ấy ta đă dựng nước và nước ta đă có tên là nước Cau Sọc.

Vật tổ Cau sọc đánh ngă được hoài nghi của hai ông L. Aurousseau và H. Maspéro, hai ông ấy cho rằng thuở đó ta chưa có nước, c̣n Văn Lang th́ chỉ do các nhà nho ta lầm tự dạng của Dạ Lang mà chép càn thôi.

Ông H. Maspéro và ông L. Aurousseau mắc bệnh tố cáo sự lầm tự dạng tưởng tượng của ta. Ai lầm đâu không thấy, chỉ thấy chính các ông đă lầm, và c̣n ngụy tạo nữa là khác.

Chúng tôi đă tŕnh bày về cuộc ngụy tạo của hai ông ở chương về Tây Âu Lạc, giờ chúng tôi tố cáo lại một ông đă lầm khi viết tên chồng của bà Trưng. Ông ấy viết là Thi Tố v́ chữ Tố khá giống chữ Sách (B.E.F.E.O. 1918).

Nói thế, không có ư chê bai hai ông đâu. Hai ông là người Pháp, ta dễ dăi cho được, vả lại SáchTố quá giống nhau th́ họ lầm là chuyện có thể bỏ qua. Nhưng họ đừng tưởng ai cũng lầm. DạVăn là hai chữ nho đơn sơ ít nét, chớ không rắc rối như SáchTố, th́ kẻ mới học, cũng không thể lầm chớ đừng nói là các nhà nho.

Một nhà nho Tây khác đă công kích hai ông L. Aurousseau và H. Maspéro về cái án lầm tự dạng nầy. Hễ mỗi lần hai ông bí là hai ông đổ cho ta và Tàu lầm tự dạng. Ông Tây thứ ba tên là R.A. Stein mà tài liệu được chúng tôi dùng rất nhiều trong quyển sách nầy.

Không đồng ư với ông R.A. Stein về nhiều điểm, chúng tôi vẫn khâm phục tài học của ông, không có sách Trung Hoa, La Mă, Hy Lạp, Ấn Độ, Cao Miên, Tây Tạng, Đại Hàn, Nhựt Bổn nào mà ông không đọc để t́m ṭi cho vấn đề mà ông tŕnh bày, kinh khủng nhứt là ông đọc cả ngoại thư Trung Hoa, cả sách thuốc, sách bói, sách thiên văn của họ nữa.

Ông có tinh thần khoa học, nhưng vẫn không thiếu cái phần nhân bản trong việc suy luận t́m ṭi, thế nên ông giải thích được những chỗ bí hiểm của cổ thư mà óc duy lư cho là nên vứt đi, v́ sách nói chuyện huyền hoặc.

Ông R.A. Stein viết: “Ông H. Maspéro đă chứng minh rằng cái quốc gia mà truyền thuyết Việt Nam nói đến, chẳng đáp ứng được một sự thật lịch sử bằng vào sự lẫn lộn tự dạng.

“Tôi th́ tôi nghĩ rằng vấn đề rắc rối hơn nhiều. Ta không thể chối căi rằng các nhà nho Việt Nam là những bậc thâm Nho. Sử địa cổ của họ đă chứng tỏ rằng họ biết sử dụng tài liệu Tàu”.

“Sự ráp nối của các sử gia Việt Nam có lẽ sai, nhưng đó là một sự kiện của tư tưởng (un fait de la pensée), một sai lầm cố ư (Confusion voulue), đó là họ lập ức thuyết rằng nguồn gốc dân tộc họ xưa kia là ở Hoa Nam. Ta phải tự hỏi tại sao những người đă “bịa” ra nước Văn Lang lại ráp nối Dạ Lang và Văn Lang? Trước hết người ta không thể không bị hiện tượng Lang lưu ư, v́ nó xuất hiện trong quá nhiều quốc gia đi từ Tứ Xuyên (Bách Lang) đến Quảng Tây (Dạ Lang) rồi đến Quảng Đông (Việt Lang) kế đến Việt Nam (Văn Lang). Hậu Hán Thư (sử nghiêm trang đấy) cũng có nói đến man di Dạ Lang ở biên giới Cửu Chân, Nhựt Nam. Truyền thuyết Việt Nam cũng có kể đến một người Việt Nam đă dựng lên một nước nhỏ tại bờ sông Mă lấy tên là Dạ Lang”.

Rồi ông R.A. Stein chứng minh được rằng dưới thời đô hộ của nhà Hán quả có sông Dạ Lang thật sự ở xứ ta, đó là sông Hằng Giang ở Quảng Trị ngày nay, chớ không phải các cụ ta lầm lẫn như sử gia Nguyễn Phương thường bắt chước H. Maspéro mà mắng các cụ.

Dân Trung Hoa, đến đời nhà Chu mới viết sử thật sự, nhưng họ nhờ được các tên của vua nhà Hạ một ngàn năm trước đó, th́ tại sao dân tộc Việt Nam lại không nhớ tên nước là Cau sọc?

Cái luận cứ cho rằng hễ sử Tàu không có chép, là chuyện đó không có, luận cứ ấy sai từ căn bản sai ra. Tư Mă Thiên, sử gia lớn đầu tiên của Tàu mà cho cả đến những sử gia biên niên như Khổng Tử làm ǵ biết rơ chuyện nước Lạc Việt vào thuở ấy để mà ghi chép?

Như vậy Cau sọc, tên nước là đúng sự thật lịch sử khi chưa t́m thấy tài liệu nào chứng minh trái lại. C̣n biên giới th́ tuy sai, nhưng vẫn giải thích được bởi dân chúng lầm lẫn biên giới cổ với biên giới kim chớ không có ǵ lạ, mà biên giới cổ th́ c̣n xa hơn Động Đ́nh Hồ về phía Bắc nữa, như chúng tôi đă tŕnh bày trước đây.

Dân chúng cũng đă ráp nối chuyện đánh giặc Ân của nước Quỹ Phương với lại chuyện vua Hùng Vương đánh giặc Ân, chỉ v́ xưa kia, hồi c̣n ở Quỹ Phương, quả dân ta đă có đánh giặc Ân, như chúng tôi đă tŕnh bày ở đoạn “Nước Quỹ Phương”.

Những lầm lẫn của các sử gia Tàu (nếu quả có) không liên hệ đến các sử gia ta, ta viết theo truyền thuyết chớ không phải biết theo sử liệu Tàu.

Truyền thuyết có nên vứt bỏ hay không th́ cứ hỏi các nhà bác học ngày nay th́ biết.

Ông R.A. Stein là một nhà khảo cổ, một nhà bác học. Ông làm việc bằng lư trí thuần túy của tinh thần Descartes. Nhưng ông không quên khía cạnh con người, giải thích được sự lầm lẫn cố ư, cố t́nh ráp nối địa bàn cũ với địa bàn mới. Thật là đáng phục khi một nhà bác học duy lư không quên phần nhân bản như thế.

Nên biết rằng R.A. Stein là một cố đạo, tức một con người không tin nhảm. Nhưng ông hăng say lao ḿnh vào những chuyện huyền hoặc để moi ra sự thật th́ đủ biết tinh thần duy lư không có quyền ngự trị trên tất cả mọi lănh vực.

Vả lại t́m ṭi trong huyền sử vẫn là duy lư đó chớ, ông R.A. Stein không hề nhắm mắt tin ngay, mà ông dùng tinh thần Descartes để phanh phui chuyện huyền thoại, tức ông duy lư hơn cả các nhà duy lư tập sự nữa.

Ai muốn làm việc có kết quả vững, cứ t́m các sách của R.A. Stein mà đọc th́ tiêm nhiễm được Pháp dung ḥa duy lư và nhân bản của ông, một phương pháp rất là mềm dẻo và hữu hiệu, khác hẳn với các cố đạo khác, chỉ biết duy lư cứng ngắc một cách đáng thương hại.

Các nhà viết sách của ta xưa toàn là những bực danh Nho, mà chữ Dạ và chữ Văn khác nhau hơi xa, làm sao có sự lầm lẫn được, có dở chữ Tàu như chúng tôi, cũng không lầm lẫn th́ các cụ đâu có lầm, R.A. Stein cũng nghĩ như vậy.

Các cụ Tàu th́ lại càng không thể lầm hơn, bởi Dạ họ đọc là Yế, c̣n Văn họ đọc là Màl. Chưa chắc ǵ tác giả của Thông Điển đă lầm Dạ Lang ra Văn Lang như ông Nguyễn Phương nói, bởi không sao mà lầm lẫn Yế với Màl được cả.

Vậy tên nước ta, dưới đời Hùng Vương, chỉ là Nước Cau Sọc, v́ ta chưa học chữ Nho, không thế nào dùng hai chữ Văn Lang được. Mà đặt tên nước như vậy là v́ vật tổ của ta là Cau, hơn thế, là Cau sọc.

Quốc hiệu ấy được truyền miệng trong dân chúng nhiều năm măi cho đến khi bị trị, ta học chữ Nho rồi th́ các cụ mới ghi ra trên giấy cái tên Cau sọc đó. Nhưng v́ tinh thần mỹ hóa, thay v́ viết Văn LangCau sọc, các cụ viết Văn LangCon trai xâm ḿnh, cho nó oai.

Chúng tôi đă nghiền ngẫm nhiều năm, khi nghiên cứu sổ sách buôn bán của các cụ trong vùng Đồng Môn, tỉnh Biên Ḥa, các cụ biên rơ ràng là Văn Lang để chỉ loại Cau sọc mà các cụ bán ra khắp miền Nam.

So sánh hai chữ Văn Lang có nghĩa là cau sọc với h́nh khắc ở Đông Sơn, lại đối chiếu với vật tổ của Lạc Lồi, chúng tôi tin chắc rằng vật tổ của Lạc Việt là Cau sọc, bị biến thành Văn Lang, Con trai xâm ḿnh, thay v́ Văn Lang, Cau sọc, v́ tinh thần mỹ hóa của các cụ nhà nho.

Giáo sư Kim Định cho rằng Văn Lang có thể bắt nguồn từ Văn Làng. Nhưng nếu đó là danh tự xưng tối cổ của ta th́ không thể có chữ nho Văn trong đó được.

Và khi ta biết chữ Nho, ta biến cái ǵ ra Văn Lang th́ ta phải biến cả hai chữ, chớ không sao lại ghép một chữ Nho và một chữ Nôm. Thí dụ Bố Cái th́ hai từ đều là tiếng Mă Lai đă được giải thích là ǵ ở chương Ngôn ngữ tỷ hiệu.

Ta c̣n vật tổ nào khác nữa hay không, ngoài Cau sọcNai? Hẳn là phải c̣n.

Đă bảo Lạc Việt thuộc Cửu Lê, chủ nhơn Hoa Bắc thời Hiên Viên. Mà ở Hoa Bắc th́ không hề có cây Cau. Thế th́ cây Cau chỉ là vật tổ mới, được thờ tại địa bàn định cư mới là Bắc Việt, vật tổ thứ ba.

Vật tổ thứ nh́ phải là cái ǵ khác hơn nữa kia. Và cái đó phải có mặt rất nhiều trong cổ vật Đông Sơn, không kém tàu cau và Nai chút nào hết.

Vật tổ thứ nh́, chúng tôi cho là con Giao Long.

Thật thế, trên tất cả các món đồ đồng đào được đều thấy có h́nh của những con vật thuộc loại ḅ sát, nhưng không giống con ǵ hết. Người nghệ sĩ Đông Sơn khắc h́nh rất khéo, thế sao họ lại khắc h́nh con vật ấy không giống con ǵ cả?

Rất là giản dị, v́ không ai thấy rơ con Giao Long bao giờ cả.

Con vật đó có h́nh khắp nơi, ở những món không có h́nh chim, vẫn có con đó, khiến ta thấy sự quan trọng lớn lao của nó, lớn hơn chim nhiều lắm. Trên các lưỡi ŕu, không hề có h́nh Chim, nhưng có h́nh nai và h́nh con vật đó, c̣n trên các trống, các b́nh th́ con vật đó cũng có mặt, thí dụ b́nh đồng Đào Thịnh.

Con vật nầy có mặt ở nhiều cổ vật lạ, chẳng hạn như ở trong hộ tâm kinh (plaque peetorale) đào được ở Đông Sơn.

Con vật đó dính líu với con quái vật của hai địa bàn của dân Việt, địa bàn Động Đ́nh Hồ và địa bàn Vịnh Hạ Long.

Con Giao Long ở Động Đ́nh Hồ được Tô Đông Pha nói đến trong bài phú Tiền Xích Bích. Đó là loại ḅ sát tiền sử c̣n sống sót ở Hồ Động Đ́nh (địa bàn cũ của dân Bộc Việt) và ở Vịnh Hạ Long nay, mà các sĩ quan hàng hải Pháp đă thường gặp và đặt tên là Serpent de mer.

Một dân tộc có địa bàn trùng hợp với địa bàn Giao Long hẳn phải thường có dịp khiếp sợ, tôn kính con vật đó và thờ nó làm vật tổ.

*

*       *

Chúng tôi có nghe ông Văn Tân đă bác thuyết của Đào Duy Anh và cho rằng vật tổ của dân ta là loại Rồng Rắn. Không được đọc ông Văn Tân, chúng tôi không biết ông quan niệm Rồng Rắn ra sao, có phải là giao long của chúng tôi hay không, và nhứt là không biết do đâu mà ông Văn Tân nghĩ đến Rồng Rắn.

Nhiều sách cổ của Tàu đă định nghĩa sai GiaoCá Sấu. Sự thật th́ Giao là loại ḅ sát, một sinh vật tiền sử c̣n sống sót cho đến ngày nay, mà người ta đă thấy ở hồ Loc-Ness bên Anh quốc và hồi tiền chiến, các sĩ quan hàng hải Pháp đă thấy ở Vịnh Hạ Long.

Người Tàu cũng đă thấy con vật ấy ở Động Đ́nh.

Đó là vật tổ của bọn Lạc bộ Mă gốc Hồ Động Đ́nh.

Các nhà khảo cổ Âu Mỹ nghĩ cũng lạ. Trên nhiều lưỡi ŕu, không bao giờ có h́nh chim. Ở nhiều đồ vật khác cũng thế. Nhưng ở đâu cũng có h́nh một loài ḅ sát không giống con ǵ cả, có khi có chơn, có khi không chơn. Thế mà các ông không nghĩ đến con vật ấy, mà cứ bị ám ảnh v́ chim.

 

Tài liệu tham khảo riêng cho chương nầy:

G. Grossin: La province Mường de Ḥa B́nh, R. I., Hà Nội, 1925

Nguyễn Văn Ngọc: Người Mường Nam Phong, Hà Nội, 1925

(?): Người Mường Châu Ngọc Lặc, Thanh Nghị, 1943

G. Dumortier: Sorcellerie et divinisation, Hà Nội, 1903

J. Cuisinier: Les Mường, Géographie humaine et sociologie, Paris, 1949

L. Chéon: Tất cả các bài tạp chí của tác giả.

A. Choeffner: Le Lithophone de Ndnt Lieng Krat, R. M., 1951

E. Patte: Le Kjokken modding néolithique de Bau Tó à Tàm Ṭa, BEFEO XXIV

E. Patte: Étude anthropologique du crâne de Minh Cầm, B.S.G., VII